Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında çoxəsrlik dostluq, qardaşlıq və ortaq tarixi köklərə əsaslanan münasibətləri rəsmən ən ali – strateji müttəfiqlik səviyyəsinə ucaldan tarixi, hüquqi və siyasi dönüş nöqtəsidir. 2021-ci il iyunun 15-də Qarabağın rəmzi təməli, Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanan “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” iki ölkənin ortaq gələcəyini və fəaliyyət proqramını müəyyən edən ən mükəmməl sənəddir. Bu tarixi sənəd təkcə iki qardaş dövlətin maraqlarını qorumur, həm də Cənubi Qafqaz regionunun təhlükəsizlik arxitekturasını yenidən formalaşdırır və Türk dünyasının qlobal inteqrasiyasında yeni intibah dövrünün əsasını qoyur.
Şuşa şəhəri 30 illik işğaldan azad edildikdən sonra bu sənədin məhz burada imzalanması, Qarabağın Azərbaycanın əzəli torpağı olduğunu və bu reallığın beynəlxalq səviyyədə, xüsusən də Türkiyənin tam dəstəyi ilə möhkəmləndiyini bütün dünyaya bəyan etdi. Əsrlik varislik baxımından bəyannamənin mətnində düz 100 il əvvəl imzalanmış tarixi Qars müqaviləsinə istinad olunur. Bu, regionun status-kvosunun qorunmasında, Naxçıvanın təhlükəsizliyində Türkiyənin qarant rolunun və iki ölkənin tarixi varislik prinsiplərinin sarsılmaz olduğunu göstərir. Ulu öndər Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” fəlsəfəsi və Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” kəlamı bu sənədlə mənəvi müstəvidən rəsmi hüquqi-siyasi müstəviyə keçmişdir.Şuşa Bəyannaməsinin birmənalı olaraq ən fundamental və strateji bəndləri hərbi müttəfiqlik və qarşılıqlı təhlükəsizlik təminatları ilə bağlıdır.
İki ölkənin orduları arasında birgə taktiki və strateji hərbi təlimlərin sayısı və intensivliyi kəskin şəkildə artırılmış, idarəetmə və komandanlıq strukturları qarşılıqlı uyğunlaşdırılmışdır. Cənubi Qafqazda daimi sülhün təmin edilməsi üçün regional əməkdaşlıq formatlarının təşviq edilməsi və xarici müdaxilələrin qarşısının alınması əsas hədəflər sırasındadır.Sənədin əhatə dairəsi təkcə hərbi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmır, həm də iki xalqın mənəvi və informasiya məkanında tam birliyini təmin edir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən Azərbaycan və Türkiyə diaspor təşkilatlarının birgə addımlar atması, milli maraqların qorunmasında vahid güc mərkəzi kimi çıxış etməsi sənədin mühüm tələblərindəndir. Bəyannamə eyni zamanda Türk Dövlətləri Təşkilatının institusional olaraq güclənməsinə, türk xalqlarının ortaq tarixi, mədəniyyəti, dili və elmi irsinin qorunub gələcək nəsillərə ötürülməsinə birbaşa təkan verir.
Nəticə olaraq vurğulamaq lazımdır ki, Şuşa Bəyannaməsi sadəcə kağız üzərində qalan diplomatik bir sənəd deyil. O, regionda güclər balansını tamamilə dəyişdirən, sülhün, təhlükəsizliyin və rifahın yeni reallığını diktə edən dinamik bir strateji yol xəritəsidir. Bu bəyannamə Cənubi Qafqazda istənilən revanşist ideyaların və işğalçı cəhdlərin qarşısına keçilməz hərbi-siyasi sədd çəkmişdir. Azərbaycan və Türkiyənin bu sarsılmaz müttəfiqliyi həm gələcək nəsillərə ötürülən ən böyük milli miras, həm də beynəlxalq münasibətlər sistemində regional əməkdaşlığın ən uğurlu və nümunəvi modelidir.
Şuşadan dünyaya bəyan olunan əbədi qardaşlıq və sarsılmaz ittifaq Qələbənin rəsmi möhürü və gələcəyin strateji yol xəritəsidir.
Eldar Əsədov,
YAP Tərtər rayon təşkilatının sədri
