Azərbaycan tarixində elə günlər var ki, onların mənası təqvimdəki bir tarixləməhdudlaşmır. Bu günlər xalqın yaddaşında azadlıq, milli birlik, tarixi ədalət vədövlətçilik iradəsinin ifadəsi kimi yaşayır. Oktyabrın 17-si – Füzuli şəhərinin işğaldanazad edildiyi gün də məhz belə əlamətdar tarixlərdəndir. 2020-ci il oktyabrın 17-də Füzuli şəhərinin azad edilməsi Azərbaycanın Vətən müharibəsində əldə etdiyi mühümhərbi nailiyyətlərdən biri olmaqla yanaşı, uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüşinsanların qayıdış ümidlərini gücləndirdi. Bu hadisə Füzulinin tarixində yeni mərhələninbaşlanğıcını qoydu: işğalın ağır nəticələrinin aradan qaldırılması, şəhərin yenidənqurulması, sosial infrastrukturun yaradılması və insanların öz doğma torpaqlarındatəhlükəsiz həyatının bərpası mərhələsini. Bu gün Füzulinin adı həm müharibə tariximiz, həm də müasir quruculuq prosesləri ilə bağlıdır. Şəhərin azad olunması ilə başlanan yolindi yaşayış evlərinin, məktəblərin, yolların, hava limanının, sosial obyektlərin və yeniiqtisadi imkanların yaradılması ilə davam edir. Füzuli keçmişin ağrılı xatirələriniyaşatmaqla yanaşı, Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş inkişaf gündəliyinin də mühümhissəsinə çevrilir. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanınmüasir tarixində mühüm dönüş mərhələsi oldu. Azərbaycan Ordusu əks-hücuməməliyyatları nəticəsində işğal altında olan ərazilərin azad edilməsi istiqamətindəirəlilədi. Füzuli istiqaməti hərbi baxımdan mürəkkəb ərazilərdən biri idi. Uzun illərərzində qurulmuş müdafiə mövqelərinin yarılması ciddi hazırlıq, hərbi peşəkarlıq vəşəxsi heyətin böyük fədakarlığını tələb edirdi. Döyüşlərdə Azərbaycan hərbçiləriningöstərdiyi şücaət Füzulinin azad olunması ilə nəticələndi. 2020-ci il oktyabrın 17-də Azərbaycan Ordusu Füzuli şəhərini və bir sıra yaşayış məntəqələrini işğaldan azad etdi. Bu hadisə müharibənin gedişində mühüm mərhələ oldu və digər istiqamətlərdəəməliyyatların davam etdirilməsi üçün əhəmiyyət daşıdı. Füzulinin azadlığışəhidlərimizin canı, qazilərimizin sağlamlığı və hərbçilərimizin fədakarlığı hesabına əldəedildi. Buna görə də bu tarixin qeyd olunması yalnız hərbi nailiyyətləri xatırlamaq deyil, Vətən uğrunda həyatını itirmiş insanların xatirəsinə ehtiram göstərmək, qazilərinxidmətlərini tanımaq və müharibənin insan həyatında qoyduğu izləri unutmamaqdeməkdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2020-ci il noyabrın 26-da imzaladığı qanunla “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı təsis edildi. Bu medalFüzulinin azadlığı uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş hərbi qulluqçuların xidmətlərinintanınmasına yönəlib. Füzulinin azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasıyolunda mühüm addım idi. Bu hadisə doğma torpaqların azad olunmasının xalqınyaddaşında hansı mənəvi məna daşıdığını, dövlətin təhlükəsizliyinin və suverenliyininqorunmasının nə qədər böyük məsuliyyət tələb etdiyini bir daha göstərdi.
Prezident İlham Əliyevin Füzuliyə səfərləri: azadlıqdan quruculuğa aparan yol
Füzulinin azad edilməsindən sonra Prezident İlham Əliyevin bu rayona səfərlərişəhərin və ətraf yaşayış məntəqələrinin bərpası, infrastrukturun qurulması, sosialobyektlərin yaradılması və gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsibaxımından mühüm mərhələlər təşkil edib.
1. 16 noyabr 2020 – azad edilmiş Füzuliyə səfər və dövlət bayrağının ucaldılması
2. 14 iyun 2021 – hava limanı və enerji infrastrukturu
3. 15 iyun 2021 – Zəfər yolu, su infrastrukturu və Şuşaya nəqliyyat bağlantısı
4. 29–30 avqust 2021 – Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının tikintisinin gedişi
5. 17 oktyabr 2021 – Füzulinin gələcək şəhər və yaşayış məntəqəsi kimi qurulması
6. 26 oktyabr 2021 – Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının açılışı
7. 10 may 2022 – təhsil və səhiyyə infrastrukturunun təməlinin qoyulması
8. 26 may 2022 – regional yol və enerji bağlantıları
9. 27 sentyabr 2022 – Anım Günü və Qaraxanbəyli kəndi
10. 23 avqust 2023 – Füzulidə təhsil və yaşayış layihələri
11. 12 mart 2024 – Qazaxıstanla əməkdaşlıq və uşaq yaradıcılığı mərkəzi
12. 17 may 2024 – Belarusla əməkdaşlıq çərçivəsində Füzuli
13. 10 may 2025 – Füzulinin bərpasının beynəlxalq səviyyədə nümayişi
14. 17–18 iyul 2025 – Füzulinin Baş planı və şəhərsalma prosesi
15. 14 sentyabr 2025 – Qaraxanbəyli kəndinin təməli
16. 17 sentyabr 2025 – Qaraxanbəyli kəndi və ətraf ərazilər
17. 23 iyun 2026 – Türkmənistan Prezidenti ilə Füzuliyə səfər
Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının tikintisi və istifadəyə verilməsi şəhərin müasirtarixində mühüm hadisələrdən biridir. Hava limanı azad edilmiş ərazilərdə nəqliyyatinfrastrukturunun qurulması, beynəlxalq səfərlərin təşkili və bölgənin iqtisadiimkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. 2021-ci il oktyabrın 26-da Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin iştirakı ilə hava limanının açılış mərasimikeçirildi. Qısa müddətdə tikilən bu infrastruktur obyekti Füzulinin bərpası prosesininmühüm simvollarından birinə çevrildi Hava limanının əhəmiyyəti yalnız sərnişinlərindaşınması ilə məhdudlaşmır. O, bölgəyə gələn investorlar, mütəxəssislər, beynəlxalqnümayəndə heyətləri və turistlər üçün əlavə imkanlar yaradır. Həmçinin FüzulininQarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərinin ümumi nəqliyyat şəbəkəsindəki rolunugücləndirir. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasınınyalnız daxili deyil, beynəlxalq əlaqələr baxımından da planlaşdırıldığını göstərənmühüm infrastruktur nümunəsidir. Şəhərin bərpası yalnız dağıdılmış binaların yerindəyeni tikililərin inşa edilməsi demək deyil. Müasir Füzulinin yaradılması üçün yaşayışsahələri, yollar, elektrik və su təchizatı, təhsil müəssisələri, səhiyyə obyektləri, parklarvə ictimai məkanlar vahid plan əsasında qurulmalıdır. Füzulinin Baş planı bu baxımdanşəhərin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən əsas sənədlərdən biridir. Planlaşdırmanın məqsədi sakinlərin gündəlik ehtiyaclarını qarşılamaqla yanaşı, şəhəriniqtisadi fəallığını artırmaq, yaşıllıq sahələrini qorumaq və rahat yaşayış mühitiyaratmaqdır. 2022-ci ildə Füzuli Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının və Peşə Liseyinintəməlinin qoyulması sosial infrastrukturun inkişafı baxımından mühüm addımlar oldu. 2023-cü ildə Mirzə Uluqbəy adına tam orta məktəbin açılışı isə təhsilin şəhərin yenidənqurulmasında əsas istiqamətlərdən biri olduğunu nümayiş etdirdi. Füzulinin gələcəyiüçün məktəb, xəstəxana və yaşayış evləri qədər iş yerlərinin yaradılması da vacibdir. Dayanıqlı inkişaf yalnız tikilmiş obyektlərin sayı ilə deyil, insanların həmin şəhərdəyaşamaq, işləmək, təhsil almaq və ailə qurmaq imkanları ilə ölçülür. Buna görə dəşəhərin quruculuq mərhələsində yerli iqtisadiyyatın inkişafı, kiçik və orta sahibkarlıq, kənd təsərrüfatı, xidmət sektoru və peşə hazırlığı imkanlarının genişləndirilməsi mühümrol oynayır. Füzulinin bərpası Böyük Qayıdış proqramının mühüm istiqamətlərindənbiridir. Məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıtması uzun illər davam edənayrılığın aradan qaldırılması ilə yanaşı, yeni sosial həyatın qurulmasını da tələb edir. Qayıdış prosesinin uğuru insanların təhlükəsiz yaşayış evləri ilə təmin olunması, məktəb və səhiyyə xidmətlərinə çıxışı, məşğulluq imkanları və gündəlik həyat üçünzəruri infrastrukturun mövcudluğu ilə bağlıdır. Bu səbəbdən yaşayış məntəqələrininyenidən qurulması kompleks yanaşma tələb edir.
Bayram Xudayarov,
YAP-ın fəal üzvü
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri, YAP-ın fəal üzvü
