Müasir təhsil sisteminin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri yalnız şagirdlərə bilik və bacarıqlar aşılamaq deyil, eyni zamanda onların sosial məsuliyyət, intizam, qarşılıqlı hörmət və kollektiv davranış mədəniyyəti kimi keyfiyyətlərini inkişaf etdirməkdir. Məktəb uşaqların şəxsiyyət kimi formalaşdığı, cəmiyyətin qaydalarını mənimsədiyi və gələcək həyatına hazırlaşdığı mühüm sosial mühitdir. Bu baxımdan təhsil müəssisələrində vahid yanaşmanın tətbiqi, daxili qaydaların qorunması və təşkilati mühitin möhkəmləndirilməsi təhsilin keyfiyyətinə təsir edən mühüm amillər sırasındadır.
Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid tələblərin formalaşdırılması məktəblərin fəaliyyətində ardıcıllığın təmin olunmasına xidmət edir. Təhsilalanlar üçün müəyyən edilmiş qaydaların aydın və hamı üçün anlaşılan olması məktəbdə gündəlik fəaliyyətin daha səmərəli təşkilinə şərait yaradır. Şagirdlərin davranışına, geyiminə və məktəbin daxili nizam-intizamına dair tələblərin ardıcıl şəkildə tətbiqi təhsil mühitində məsuliyyət anlayışının möhkəmlənməsinə kömək edir. Bu prosesdə qaydaların mahiyyətinin uşaqlara izah edilməsi və onların həmin tələblərə şüurlu münasibətinin formalaşdırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Vahid məktəbli formasının tətbiqi təhsil mühitində ümumi kimlik hissinin formalaşmasına təsir göstərən amillərdən biridir. Eyni geyim tərzi şagirdlər arasında məktəb kollektivinə aidlik hissini gücləndirə, onların diqqətini xarici görünüş fərqlərindən daha çox tədris prosesinə və birgə fəaliyyətə yönəldə bilər. Məktəbli forması, eyni zamanda, təhsil müəssisəsinin təşkilati mədəniyyətinin görünən elementlərindən biri kimi çıxış edir. Şagirdin məktəb formasına məsuliyyətlə yanaşması onun ümumi qaydalara münasibətinin və ictimai mühitdə davranış vərdişlərinin formalaşmasına da töhfə verə bilər.
Məktəbli formasının sosial əhəmiyyəti yalnız xarici görünüşlə məhdudlaşmır. Şagirdlərin geyim seçimləri ailələrin maddi imkanlarından asılı olaraq fərqlənə bilər və bu fərqlər bəzi hallarda uşaqlar arasında müqayisə, narahatlıq və sosial təzyiq yarada bilər. Vahid geyim tələbi həmin fərqlərin məktəb mühitində görünən təsirini azaltmağa kömək edə bilər. Bununla belə, bu məqsədin səmərəli həyata keçirilməsi üçün formanın ailələr üçün əlçatan olması və geyim tələblərinin sosial şərait nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
Məktəbdaxili intizamın möhkəmləndirilməsi də təhsil prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Dərslərə vaxtında gəlmək, müəllimlərin və məktəb əməkdaşlarının qanuni tələblərinə riayət etmək, sinif yoldaşlarına hörmətlə yanaşmaq, tədris avadanlıqlarını qorumaq və məktəbin daxili qaydalarına əməl etmək şagirdlərdə məsuliyyətli davranışın inkişafına xidmət edir. Bu vərdişlər yalnız məktəb dövrü üçün deyil, gələcək əmək və ictimai həyat üçün də əhəmiyyətlidir. İntizamın əsas məqsədi uşaqları sadəcə qaydalara tabe etmək deyil, onların öz davranışlarının nəticələrini anlamaq və başqalarının hüquqlarına hörmət etmək bacarığını inkişaf etdirməkdir.
Bu prosesdə valideynlərin iştirakı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məktəbdə müəyyən edilmiş qaydaların ailədə də dəstəklənməsi şagirdlərin tələbləri daha yaxşı mənimsəməsinə kömək edir. Məktəb rəhbərliyi, müəllimlər və valideynlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın mövcudluğu mümkün anlaşılmazlıqların qarşısını almaq və uşaqların maraqlarını qorumaq baxımından vacibdir. Qaydaların bütün şagirdlərə bərabər tətbiq edilməsi, onların pozulması hallarında isə ədalətli və pedaqoji baxımdan əsaslandırılmış yanaşmanın seçilməsi sağlam təhsil mühitinin formalaşmasına şərait yaradır.
Beləliklə, vahid məktəbli forması, daxili nizam-intizam və təşkilati qaydalar məktəb həyatının bir-birini tamamlayan elementləridir. Bu tələblərin düzgün tətbiqi kollektivə aidlik hissini gücləndirə, sosial fərqlərin görünən təsirini azalda və şagirdlərin məsuliyyətli davranış vərdişlərini inkişaf etdirə bilər. Məktəbin əsas məqsədi isə qaydalar vasitəsilə məhdudiyyət yaratmaqdan daha çox, intizamlı, özünə və başqalarına hörmət edən, cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini dərk edən gənclərin yetişməsinə nail olmaqdır.
Fatma İsmayılova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
