Hər bir yaşayış məntəqəsinin tarixi onun küçələrində, evlərində, təbiətində və burada yaşayan insanların xatirələrində yaşayır. Qubadlı üçün də doğma torpağa bağlılıq nəsillər boyu qorunan mənəvi dəyərlərdən biridir. Rayonun işğal altında qaldığı illər ərzində sakinlərin böyük arzusu öz evlərinə dönmək, doğulduqları yerləri yenidən görmək və əvvəlki həyatlarını doğma torpaqlarda davam etdirmək olub. Qubadlı rayonunun tamamilə işğaldan azad edilməsi bu arzunun gerçəkləşməsi istiqamətində həlledici mərhələ yaratdı və bölgənin gələcəyi üçün yeni imkanlar açdı.
Qubadlının keçmişinə nəzər saldıqda burada zəngin sosial və təsərrüfat həyatının mövcud olduğu görünür. Rayonun kəndlərində ailələr torpaqla, maldarlıqla və müxtəlif sənət sahələri ilə məşğul olur, öz zəhmətləri hesabına yaşayışlarını təmin edirdilər. Şəhər və kəndlər arasında formalaşmış əlaqələr yerli iqtisadiyyatın inkişafına şərait yaradırdı. İnsanların gündəlik həyatı yalnız maddi fəaliyyətlə məhdudlaşmırdı; toylar, bayramlar, ailə mərasimləri, məktəb həyatı və mədəni tədbirlər icmaların birliyini gücləndirirdi. İşğal bu həyat tərzini pozdu, sakinləri doğma mühitdən ayırdı və rayonun sosial inkişafını uzun müddət dayandırdı.
Məcburi köçkünlük illərində Qubadlı sakinləri yeni şəraitə uyğunlaşmaq üçün ciddi çətinliklərlə üzləşdilər. Bir çox ailə yaşayış yerini dəyişməli, iş və təhsil imkanlarını yenidən qurmalı oldu. Bununla belə, doğma rayonla bağlı xatirələr qorunub saxlanıldı. Ailələr övladlarına Qubadlının kəndləri, təbiəti, adət-ənənələri və keçmiş həyatları haqqında danışırdılar. Bu mənəvi bağlılıq doğma yurda qayıdış istəyinin itməməsində mühüm rol oynadı. İnsanların yaddaşında yaşayan Qubadlı azadlıqdan sonra yenidən qurulmalı olan təkcə coğrafi ərazi deyil, həm də ailə və icma həyatının mərkəzi idi.
2020-ci ilin payızında baş verən hadisələr Qubadlının taleyində dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi əməliyyatlar nəticəsində rayonun yaşayış məntəqələri bir-birinin ardınca işğaldan azad edildi. Oktyabrın 25-də Qubadlı şəhərinin azad olunması müharibənin mühüm uğurlarından biri kimi yadda qaldı. Oktyabrın sonunadək rayon ərazisində nəzarətin tam bərpası ilə işğal dövrü başa çatdı. Bu hadisə uzun illər doğma yurdlarından ayrı qalan insanların gələcəyə inamını gücləndirdi və bölgədə bərpa prosesinin başlanması üçün zəmin yaratdı.
Azadlıqdan sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri rayonun yaşayış üçün yararlı vəziyyətə gətirilməsi idi. Uzunmüddətli işğal nəticəsində infrastrukturun zədələnməsi, evlərin və ictimai binaların dağılması, yolların və kommunal sistemlərin yararsız hala düşməsi genişmiqyaslı tədbirləri zəruri edirdi. Buna görə də bərpa prosesi yalnız ayrı-ayrı binaların tikintisi ilə məhdudlaşmamalı, bütöv yaşayış məntəqələrinin gələcək inkişafını nəzərə alan planlaşdırma əsasında həyata keçirilməlidir. Elektrik, su, qaz, rabitə və nəqliyyat sistemlərinin yenilənməsi sakinlərin gündəlik ehtiyaclarının qarşılanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Qubadlıda yeni yaşayış məhəllələrinin salınması və sosial obyektlərin inşası Böyük Qayıdış prosesinin əsas istiqamətlərindəndir. İnsanların doğma yurda qayıtması üçün rahat mənzillər, məktəblər, səhiyyə müəssisələri, xidmət obyektləri və istirahət məkanları yaradılmalıdır. Xüsusilə uşaqların təhsilə çıxışının təmin edilməsi, ailələrin tibbi xidmətlərdən yararlanması və yaşlı sakinlərin ehtiyaclarının nəzərə alınması mühüm məsələlərdir. Qayıdışın uğurlu olması üçün yalnız yaşayış sahəsi deyil, normal həyatın bütün zəruri elementləri bərpa edilməlidir.
İqtisadi imkanların genişləndirilməsi rayonun uzunmüddətli inkişafının vacib şərtidir. Qubadlının təbii şəraiti kənd təsərrüfatı və heyvandarlığın inkişafı üçün imkanlar yaradır. Ənənəvi təsərrüfat sahələrinin müasir texnologiyalarla birləşdirilməsi məhsuldarlığın artırılmasına, yeni iş yerlərinin açılmasına və yerli əhalinin gəlirlərinin yüksəlməsinə kömək edə bilər. Kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi, istehsal və xidmət sahələrinin inkişafı rayonun iqtisadi fəallığını gücləndirəcək. Eyni zamanda, təbii sərvətlərin qorunması və ekoloji tarazlığın saxlanılması inkişaf tədbirlərinin ayrılmaz hissəsi olmalıdır.
Qubadlıda həyatın yenidən canlanması mədəni irsin qorunması ilə də sıx bağlıdır. Tarixi abidələrin, dini məkanların, qəbiristanlıqların və yerli yaddaş üçün əhəmiyyətli olan digər obyektlərin vəziyyətinin araşdırılması, onların qorunması və bərpası rayonun keçmişi ilə gələcəyi arasında əlaqəni möhkəmləndirir. Mədəni irsin qorunması yalnız maddi obyektlərin saxlanılması deyil, həm də bölgənin tarixi haqqında biliklərin gələcək nəsillərə ötürülməsidir. Bu istiqamətdə görülən işlər Qubadlının özünəməxsusluğunun qorunmasına və ictimai yaddaşın zənginləşməsinə töhfə verə bilər.
Doğma yurda qayıdış insanların mənəvi həyatında da mühüm dəyişiklik yaradır. Uzun illər başqa ərazilərdə yaşayan ailələrin öz kəndlərinə və şəhərlərinə dönməsi əvvəlki sosial əlaqələrin bərpası, qonşuluq münasibətlərinin yenidən qurulması və ailə tarixinin doğma məkanda davam etdirilməsi deməkdir. Bu prosesin davamlı olması üçün sakinlərin qərar və təşəbbüslərinin nəzərə alınması, yerli ehtiyacların öyrənilməsi və ictimai iştirakın təşviq edilməsi vacibdir. Qubadlıda qurulan yeni həyat sakinlərin fəal iştirakı ilə daha möhkəm sosial əsaslara söykənə bilər.
Rayonun tam azad edilməsi ilə bağlı tarix həm də gələcək nəsillərə məsuliyyət xatırladır. Azadlığın əldə olunması üçün göstərilən fədakarlığın unudulmaması, şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması və qazilərin xidmətlərinin qiymətləndirilməsi cəmiyyətin mənəvi borcudur. Eyni zamanda, qələbənin davamı kimi bölgənin bərpasına, inkişafına və sakinlərin rifahına yönəlmiş işlər ardıcıl şəkildə davam etdirilməlidir. Qubadlıda müasir infrastrukturun yaradılması, iqtisadi imkanların genişləndirilməsi və tarixi irsin qorunması bu məsuliyyətin praktiki ifadəsidir.
Qubadlının gələcəyi doğma yurda qayıdışın, quruculuğun və davamlı inkişafın vəhdəti ilə formalaşır. Rayonun tamamilə işğaldan azad edilməsi sakinlərə uzun illər gözlədikləri dönüş imkanını qazandırıb. İndi əsas məqsəd bu imkanı real və dayanıqlı yaşayış şəraitinə çevirməkdir. İnsanların öz evlərində rahat yaşaması, uşaqların doğma torpaqda təhsil alması, gənclərin işləməsi və ailələrin gələcəyə inamla baxması Qubadlının dirçəlişinin əsas göstəriciləridir. Bu baxımdan rayonun bərpası həm keçmişin ağır nəticələrinin aradan qaldırılması, həm də yeni inkişaf mərhələsinin qurulması deməkdir.
Kamil Qasimov ,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
