
Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi tarixində diqqət çəkən məqamlardan biri onun hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl müxalif siyasi təşkilat kimi formalaşmasıdır. 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanda hökm sürən mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitdə yaradılan partiya ölkənin gələcəyi ilə bağlı alternativ yanaşma irəli sürür, müstəqilliyin qorunması və dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi məsələlərini ön plana çəkirdi. Bu prosesdə Heydər Əliyevin siyasi təcrübəsi, dövlətçilik baxışları və ictimai nüfuzu mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Partiyanın sonradan ölkənin hakim siyasi qüvvəsinə çevrilməsi isə Azərbaycan siyasi sisteminin inkişafında yeni mərhələ yaratdı.
Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycanda siyasi rəqabət dövlətin mövcudluğu və gələcək inkişafı ilə bağlı ciddi məsələlərin fonunda gedirdi. Ermənistanın hərbi təcavüzü, torpaqların işğalı, iqtisadi çətinliklər, hakimiyyət daxilindəki ziddiyyətlər və ictimai sabitsizlik əhalinin gündəlik həyatına mənfi təsir göstərirdi. Dövlət müstəqilliyinin hüquqi baxımdan bərpa edilməsi onun təhlükəsizliyinin və davamlılığının avtomatik təmin olunması demək deyildi. Bunun üçün səmərəli idarəçilik, işlək dövlət institutları və milli maraqları əsas götürən ardıcıl siyasət tələb olunurdu.
Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması siyasi proseslərdə fərqli istiqamətin formalaşmasına şərait yaratdı. 21 noyabr 1992-ci ildə Naxçıvanda keçirilən təsis qurultayı ilə partiyanın təşkilati əsasları müəyyənləşdirildi. Yeni siyasi təşkilatın meydana çıxması ölkədəki mövcud vəziyyətə münasibətin ifadəsi olmaqla yanaşı, dövlətçilik və idarəçilik məsələləri ətrafında yeni müzakirələrə də təkan verdi. Partiya öz fəaliyyətində müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi, siyasi sabitliyin təmin edilməsi və milli maraqların qorunması kimi məsələlərə üstünlük verirdi.
Müxalifətdə olmaq siyasi sistemdə yalnız hakimiyyətə qarşı mövqe bildirmək anlamına gəlmir. Demokratik siyasi mühitdə müxalifətin rolu mövcud qərarları qiymətləndirmək, problemləri gündəmə gətirmək, alternativ təkliflər irəli sürmək və cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin mövqelərini ifadə etməkdən ibarətdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının yarandığı dövrdə irəli sürdüyü siyasi xətt də ölkənin idarəçilik problemlərinə münasibət və alternativ inkişaf yanaşması ilə səciyyələnirdi. Həmin dövrün mürəkkəb reallıqları partiyanın siyasi fəaliyyətinin formalaşmasına ciddi təsir göstərdi.
Heydər Əliyevin siyasi prinsiplərində dövlətçilik maraqlarının üstün tutulması, idarəçilikdə məsuliyyət, milli birliyin qorunması və siyasi qərarların ölkənin uzunmüddətli gələcəyi baxımından qiymətləndirilməsi mühüm yer tuturdu. Bu prinsiplər onun siyasi fəaliyyətinin müxtəlif mərhələlərində fərqli şəraitə uyğun şəkildə özünü göstərirdi. Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində əsas məsələ dövlətin dağılma təhlükəsinin qarşısını almaq, ictimai sabitliyi təmin etmək və ölkəni idarəolunmaz böhrandan çıxarmaq idi. Bu məqsədlər siyasi proseslərin mərkəzində dayanırdı.
1993-cü ildə Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışı ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi mövqeyi də dəyişən şəraitdə yeni mərhələyə daxil oldu. Artıq əsas vəzifələrdən biri dövlət idarəçiliyinin bərpası, təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, iqtisadiyyatın dirçəldilməsi və ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin qorunması idi. Hakimiyyətin məsuliyyəti siyasi proqramların bəyan edilməsindən daha geniş məzmun daşıyır: qərarların icrası, dövlət resurslarının idarə olunması, sosial problemlərin həlli və cəmiyyət qarşısında hesabatlılıq bu məsuliyyətin əsas hissələridir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının hakim siyasi qüvvəyə çevrilməsi onun fəaliyyətində təşkilati və siyasi vəzifələrin genişlənməsinə səbəb oldu. Ölkənin müxtəlif bölgələrində partiya strukturlarının yaradılması, ictimaiyyətlə əlaqələrin inkişaf etdirilməsi və siyasi proqramların həyata keçirilməsi təşkilatın gündəlik fəaliyyətinin tərkib hissəsinə çevrildi. Eyni zamanda, hakim partiyanın fəaliyyəti dövlətin inkişafı ilə bağlı qarşıya qoyulan məqsədlərin reallaşdırılması və cəmiyyətin ehtiyaclarına cavab verən təşəbbüslərin dəstəklənməsi baxımından qiymətləndirilir.
Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi prinsiplərin mühüm istiqamətlərindən biri müstəqil dövlətin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndirilməsi idi. Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi, enerji ehtiyatları və regional əlaqələri ölkənin xarici siyasətində geniş imkanlar yaradırdı. Bu imkanlardan səmərəli istifadə etmək üçün beynəlxalq tərəfdaşlarla etibarlı münasibətlər qurmaq, milli maraqları qorumaq və uzunmüddətli iqtisadi layihələr həyata keçirmək vacib idi. Sonrakı illərdə enerji və nəqliyyat sahələrində reallaşdırılan layihələr Azərbaycanın iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə və regional əhəmiyyətinin artmasına töhfə verdi.
Dövlət idarəçiliyinin inkişafı hüquqi institutların gücləndirilməsini də tələb edirdi. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiya müstəqil Azərbaycanın siyasi və hüquqi sisteminin əsaslarını müəyyənləşdirdi. Hüquqi dövlət quruculuğu, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması, dövlət hakimiyyətinin səlahiyyətlərinin müəyyən edilməsi və qanunvericilik sisteminin inkişafı müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi prosesinin mühüm istiqamətləri oldu. Bu sahədə əldə edilən nəticələr ölkənin siyasi inkişafının hüquqi çərçivəsini formalaşdırdı.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə partiyanın siyasi fəaliyyəti yeni iqtisadi və geosiyasi şəraitdə davam etdi. Ölkənin müdafiə potensialının artırılması, infrastrukturun yenilənməsi, regionların inkişafı, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətləri oldu. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əldə olunan nəticələr milli dövlətçilik tarixində əlamətdar yer tutdu. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə və 2023-cü ildə suverenliyin ölkənin bütün ərazisində tam bərpası dövlətin qarşısında yeni quruculuq və inkişaf vəzifələri müəyyənləşdirdi.
Hakim siyasi təşkilatın uzunmüddətli fəaliyyəti onun tarixi nailiyyətləri ilə yanaşı, müasir çağırışlara münasibəti əsasında da dəyərləndirilməlidir. Cəmiyyət dəyişdikcə insanların gözləntiləri, sosial ehtiyacları və ictimai iştirak formaları da yenilənir. Gənclərin təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, təhsilin və innovasiyaların inkişafı, rəqəmsal mühitdə effektiv ünsiyyət və vətəndaşlarla dialoqun genişləndirilməsi siyasi fəaliyyətin keyfiyyətinə təsir göstərən amillərdir. Siyasi prinsiplərin davamlılığı onların yeni şəraitdə necə tətbiq olunması ilə də bağlıdır.
Yeni Azərbaycan Partiyasının müxalifət dövründən hakimiyyət mərhələsinə keçidi Azərbaycan siyasi tarixinin mühüm hadisələrindən biridir. Bu yol dövlət müstəqilliyinin qorunması, siyasi sabitliyin yaradılması və idarəçilik sisteminin formalaşdırılması kimi məsələlərlə sıx bağlıdır. Heydər Əliyevin siyasi irsi həmin proseslərin ideya əsaslarından biri kimi qiymətləndirilir. Bununla yanaşı, dövlətin inkişafı müxtəlif institutların fəaliyyəti, cəmiyyətin iştirakı, iqtisadi imkanlar və beynəlxalq şərait kimi çoxsaylı amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində baş verir.
Bu gün müstəqil Azərbaycanın qarşısında dayanan vəzifələr dövlətçilik ənənələrinin qorunması ilə yanaşı, yeni inkişaf imkanlarının yaradılmasını da tələb edir. Güclü iqtisadiyyat, keyfiyyətli təhsil, müasir texnologiyalar, sosial rifah və səmərəli dövlət idarəçiliyi ölkənin gələcək uğurlarının əsas şərtlərindəndir. Ulu Öndərin müəyyən etdiyi dövlətçilik prinsiplərinə müasir yanaşma onların mahiyyətini qorumaqla yanaşı, dəyişən şəraitin tələblərinə uyğun qərarlar qəbul etməyi də nəzərdə tutur. Azərbaycanın siyasi inkişaf təcrübəsi göstərir ki, dövlət qarşısında məsuliyyət, milli maraqlara bağlılıq və gələcəyə yönəlmiş strategiya ölkənin davamlı inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Kamil Qasimov,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı



