
Azərbaycanın tarixi şəhərləri xalqımızın milli kimliyini, mədəni irsini və dövlətçilik ənənələrini özündə yaşadır. Qarabağın qədim və tanınmış yaşayış məntəqələrindən olan Ağdam da öz tarixi, ictimai həyatı və insanlarının doğma yurda bağlılığı ilə seçilir. Bu şəhərin taleyi uzun illər ərzində Azərbaycanın tarixində baş verən mühüm hadisələrlə sıx bağlı olub. Ağdamın işğal altında qalması, sakinlərinin doğma evlərindən ayrı düşməsi və şəhərin ağır dağıntılara məruz qalması xalqımızın yaddaşında dərin iz buraxıb. Onun azad edilməsi və yenidən qurulması isə yeni tarixi mərhələnin başlanğıcına çevrilib.
Hər il noyabrın 20-də qeyd olunan Ağdam Şəhəri Günü şəhərin işğaldan azad edilməsi tarixini yaşatmaq, onun keçmişini xatırlamaq və gələcək inkişafını diqqətə çatdırmaq məqsədi daşıyır. Bu əlamətdar gün 2023-cü il iyulun 31-də imzalanmış Prezident Sərəncamı ilə təsis edilib. Tarixin məhz noyabrın 20-si ilə əlaqələndirilməsi 2020-ci ildə Ağdamın Azərbaycana qaytarılması hadisəsinin əbədiləşdirilməsinə xidmət edir. Ağdam Şəhəri Günü artıq yalnız təqvimdə qeyd olunan tarix deyil, həm də milli yaddaşın qorunması və doğma torpaqlara bağlılığın ifadəsi kimi əhəmiyyət daşıyır.
Ağdamın keçmişinə nəzər saldıqda onun Qarabağın sosial-iqtisadi və mədəni həyatında tutduğu mövqeni aydın görmək mümkündür. Şəhər uzun müddət ətraf yaşayış məntəqələri ilə sıx əlaqədə inkişaf edib, ticarət, istehsal, kənd təsərrüfatı və mədəni fəaliyyətin mühüm mərkəzlərindən biri olub. Ağdamlıların zəhmətkeşliyi, ailə ənənələri, musiqiyə və sənətə bağlılığı şəhərin ictimai simasının formalaşmasına təsir göstərib. Şəhər sakinlərinin yaddaşında Ağdam yalnız yaşadıqları məkan deyil, uşaqlıq xatirələrinin, ailə tarixlərinin və mənəvi dəyərlərin qorunduğu doğma ünvan kimi yaşayır.
1993-cü ildə Ağdamın işğal edilməsi şəhərin inkişafına ağır zərbə vurdu. İnsanlar evlərini, təsərrüfatlarını və gündəlik həyatlarını geridə qoyaraq başqa bölgələrdə məskunlaşmağa məcbur oldular. Uzun illər davam edən ayrılıq ağdamlıların həyatında böyük çətinliklər yaratdı. Doğma şəhərin küçələrindən, məktəblərindən, mədəniyyət ocaqlarından və ata-baba yurdlarından uzaqda yaşamaq nəsillərin yaddaşında ağrılı xatirələr formalaşdırdı. Bununla belə, Ağdamla bağlı xatirələr, şəhərin tarixi və qayıdış arzusu insanlar tərəfindən qorunub saxlanıldı.
2020-ci il noyabrın 20-də Ağdamın işğaldan azad edilməsi şəhərin tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Bu hadisə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əldə edilən nəticələrin mühüm hissəsi idi. Ağdamın Azərbaycana qaytarılması ilə şəhərin bərpası, infrastrukturun yenilənməsi və sakinlərin doğma yurda dönüşü üçün imkanlar yarandı. Növbəti mərhələdə qarşıya qoyulan əsas məqsəd dağıntıların aradan qaldırılması ilə yanaşı, burada davamlı yaşayışın və iqtisadi fəaliyyətin bərpası oldu.
Ağdam Şəhəri Gününün ictimai əhəmiyyəti onun tarixi hadisəni xatırlatmaqla yanaşı, müasir quruculuq prosesinə diqqət yönəltməsində də özünü göstərir. Bu gün şəhərdə aparılan bərpa işləri, yeni yaşayış məhəllələrinin salınması, sosial obyektlərin yaradılması və istehsal müəssisələrinin fəaliyyətə başlaması Ağdamın gələcəyini formalaşdırır. Doğma yurda qayıdış insanların evlərinə dönməsi ilə başlayır, lakin onun davamlı olması üçün iş, təhsil, səhiyyə və digər gündəlik ehtiyacların təmin edilməsi vacibdir.
Əlamətdar tarixlər həm də gənc nəslin tarixi biliklərinin artırılması üçün mühüm fürsətdir. Ağdamın keçmişi, işğal dövründə yaşanan çətinliklər, azad edilmə tarixi və bərpa prosesi haqqında məlumatların gənclərə çatdırılması milli yaddaşın qorunmasına kömək edir. Bu məlumatlar şəhərin tarixini yalnız keçmiş hadisələr kimi deyil, həm də insanların iradəsi, səbir və doğma yurda bağlılığı ilə formalaşmış həyat təcrübəsi kimi anlamağa imkan verir.
Ağdam Şəhəri Günü mədəni irsin qorunmasının və şəhərin ictimai həyatının yenidən canlandırılmasının vacibliyini də xatırladır. Tarixi abidələrin bərpası, musiqi ənənələrinin yaşadılması, mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyəti və ictimai məkanların yaradılması şəhərin mənəvi simasını gücləndirir. Ağdamın gələcək inkişafı onun tarixi kimliyinin qorunması ilə müasir şəhər mühitinin yaradılmasının vəhdətindən asılıdır.
20 Noyabr Ağdamın keçmişini ehtiramla yad etmək, bu gününü dəyərləndirmək və gələcəyinə inamla baxmaq üçün əlamətdar gündür. Şəhərin azadlığı onun yenidən qurulması və sakinlərinin doğma yurda qayıdışı ilə yeni məna qazanır. Ağdamın dirçəlişi insanların uzun illər qoruduqları arzuların gerçəkləşməsi, tarixi yaddaşın yaşadılması və gələcək nəsillər üçün yeni imkanların yaradılması deməkdir. Bu tarix Ağdamın Azərbaycan həyatına yenidən qayıdışını və şəhərin qarşısında açılan inkişaf perspektivlərini ifadə edir.
Araz Məmmədov,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı



