Hər bir müstəqil dövlətin davamlı inkişafını, idarəçilik sisteminin əsas prinsiplərini və cəmiyyətlə dövlət arasında münasibətlərin hüquqi çərçivəsini müəyyən edən başlıca sənəd onun Konstitusiyasıdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası da xalqımızın dövlətçilik iradəsini, azadlıq və müstəqillik arzularını, demokratik inkişaf məqsədlərini özündə birləşdirən fundamental hüquqi sənəddir. 12 Noyabr – Konstitusiya Günü ölkəmizin hüquqi tarixində mühüm yer tutur, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və qanunun aliliyinə əsaslanan cəmiyyətin formalaşdırılması istiqamətində atılmış tarixi addımı xatırladır.
Azərbaycanın müasir Konstitusiyasının qəbul edilməsi ölkənin mürəkkəb siyasi və ictimai proseslərdən keçdiyi bir dövrə təsadüf edirdi. Müstəqilliyin ilk illərində dövlət idarəçiliyinin hüquqi əsaslarının müəyyənləşdirilməsi, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması, hakimiyyət orqanlarının fəaliyyət prinsiplərinin dəqiqləşdirilməsi zərurəti meydana çıxmışdı. Belə bir şəraitdə yeni Əsas Qanunun hazırlanması və qəbul edilməsi müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin müəyyənləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlət quruculuğunun yeni mərhələsinin hüquqi əsaslarını formalaşdırdı. Bu sənəd Azərbaycanın demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət kimi inkişafını təsbit etdi, insan hüquq və azadlıqlarını ali dəyərlər səviyyəsinə yüksəltdi. Konstitusiyanın qəbul edilməsi müstəqilliyin yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, möhkəm hüquqi mexanizmlərlə qorunmasının vacibliyini nümayiş etdirdi.
Əsas Qanunun hazırlanması və qəbulunda Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi mühüm rol oynadı. Onun dövlətçilik konsepsiyası müstəqil Azərbaycanın hüquqi sisteminin qurulmasına, idarəçilik institutlarının formalaşmasına və milli maraqlara əsaslanan inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsinə istiqamət verdi. Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış Konstitusiya ölkənin tarixi təcrübəsini, milli xüsusiyyətlərini və müasir dövlət idarəçiliyinin prinsiplərini vahid hüquqi çərçivədə birləşdirdi.
Konstitusiyanın əsas müddəalarından biri insanın, onun hüquq və azadlıqlarının ali dəyər kimi tanınmasıdır. Vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyi, fikir və söz azadlığı, mülkiyyət hüququ, təhsil almaq, əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq və sosial müdafiədən yararlanmaq imkanları demokratik cəmiyyətin mühüm göstəricilərindəndir. Bu hüquqların real həyatda təmin olunması isə yalnız qanunların mövcudluğu ilə məhdudlaşmır; dövlət qurumlarının məsuliyyətli fəaliyyəti, məhkəmə müdafiəsinin səmərəliliyi və insanların hüquqi biliklərinin artırılması da vacib şərtlərdir.
Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkilini və onun müxtəlif qolları arasında münasibətləri də müəyyən edir. Hakimiyyət səlahiyyətlərinin hüquqi çərçivədə həyata keçirilməsi, dövlət orqanlarının fəaliyyətində məsuliyyət və hesabatlılıq prinsiplərinin qorunması idarəçilik sisteminin sabitliyinə xidmət edir. Qanunun aliliyi o deməkdir ki, cəmiyyətdə hər bir şəxs və qurum öz fəaliyyətində hüquqi normalara əməl etməli, qərarlar müəyyən edilmiş qaydalara uyğun qəbul olunmalı və hüquqların müdafiəsi qanuni vasitələrlə təmin edilməlidir.
Əsas Qanun Azərbaycan dövlətinin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması baxımından da fundamental əhəmiyyətə malikdir. Dövlətin müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi və ölkənin beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil subyekt kimi çıxış etməsi hüquqi dövlətçilik prinsipləri ilə sıx bağlıdır. Azərbaycanın inkişaf yolu göstərir ki, siyasi müstəqilliyin qorunması, güclü dövlət institutlarının yaradılması və cəmiyyətin ümumi maraqlarının müdafiəsi bir-birini tamamlayan istiqamətlərdir.
Konstitusiyanın cəmiyyət üçün əhəmiyyəti yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyətinin tənzimlənməsi ilə bitmir. O, vətəndaşların hüquq və vəzifələrini müəyyən etməklə ictimai münasibətlərin nizamlanmasına da təsir göstərir. Hər bir insan öz hüquqlarını bilməli, başqalarının azadlıqlarına hörmətlə yanaşmalı, qanunla müəyyən edilmiş vəzifələrini yerinə yetirməli və ictimai məsuliyyətini dərk etməlidir. Hüquqi mədəniyyətin inkişafı dövlətlə vətəndaş arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə, cəmiyyətdə ədalət və məsuliyyət anlayışlarının güclənməsinə şərait yaradır.
Müasir dövrdə Konstitusiyanın müddəalarının gündəlik həyatın bütün sahələrində rəhbər tutulması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Təhsil müəssisələrində hüquqi maarifləndirmənin genişləndirilməsi, gənclərin dövlətçilik tariximiz və vətəndaşlıq məsuliyyəti barədə biliklərinin artırılması, dövlət orqanlarının fəaliyyətində şəffaflığın təmin olunması bu istiqamətdə mühüm vəzifələrdəndir. Konstitusiyanı yalnız hüquqi sənəd kimi deyil, cəmiyyətin ortaq dəyərlərini və davranış prinsiplərini müəyyən edən əsas kimi qəbul etmək hüquqi düşüncənin inkişafına kömək edir.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycanın dövlətçilik tarixində hüquqi əsasların, milli iradənin və müstəqillik ideyasının vəhdətini ifadə edir. Bu əlamətdar tarix 1995-ci ildə qəbul edilmiş Əsas Qanunun ölkənin siyasi, hüquqi və ictimai həyatında tutduğu mövqeyi bir daha xatırladır. Konstitusiyanın prinsiplərinə hörmət, qanunun aliliyinin qorunması, insan hüquqlarına həssas yanaşma və vətəndaş məsuliyyətinin yüksəldilməsi Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün əhəmiyyətli şərtlərdir. Əsas Qanunun müəyyən etdiyi hüquqi çərçivənin ardıcıl qorunması dövlət müstəqilliyinin möhkəmlənməsinə və cəmiyyətin davamlı tərəqqisinə xidmət edir.
Nailə Məmmədova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
