
Azərbaycanın hər bir tarixi şəhəri xalqımızın keçmişini, mənəvi dünyasını və mədəni inkişafyolunu özündə əks etdirir. Ağdam da Qarabağın zəngin mədəni mühitinin formalaşmasındamühüm rol oynamış şəhərlərdən biridir. Burada uzun illər ərzində memarlıq nümunələri, diniabidələr, musiqi ənənələri və ictimai həyatın müxtəlif istiqamətləri inkişaf edib. Ağdamınmədəni irsi yalnız ayrı-ayrı tarixi tikililərdən ibarət deyil. Bu irs şəhərdə yaşamış insanlarınhəyat tərzini, sənətə münasibətini, adət-ənənələrini və nəsildən-nəslə ötürülən mənəvi dəyərlərinidə əhatə edir.
1993-cü ildə Ağdamın işğal olunması şəhərin tarixi-mədəni irsinə ciddi ziyan vurdu. Uzun illərərzində formalaşmış şəhər mühiti dağıntılara məruz qaldı, bir sıra tarixi və dini abidələrzədələndi, mədəniyyət ocaqlarının fəaliyyəti dayandı. Şəhər sakinlərinin doğma yurdlarındanuzaq düşməsi də mədəni həyatın davamlılığına təsir göstərdi. Buna baxmayaraq, Ağdamınmədəni kimliyi insanların yaddaşında yaşamaqda davam etdi. Ailələrdə qorunan xatirələr, musiqi ənənələri və doğma şəhərlə bağlı hekayələr onun keçmişini gələcək nəsillərə çatdıranmənəvi körpüyə çevrildi.
2020-ci il noyabrın 20-də Ağdamın işğaldan azad edilməsi şəhərin mədəni həyatının yenidənbərpası üçün imkanlar yaratdı. Qarşıda duran vəzifələrdən biri dağıntıların aradan qaldırılmasıilə yanaşı, tarixi abidələrin qorunması və şəhərin mədəni kimliyinin yaşadılması idi. Mədəniirsin bərpası xüsusi diqqət və məsuliyyət tələb edir. Tarixi tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərininqorunması, bərpa zamanı elmi yanaşmanın tətbiqi və abidələrin gələcəkdə mühafizəsinin təminedilməsi bu işin əsas şərtlərindəndir.
Ağdam Cümə məscidi şəhərin dini-memarlıq irsinin mühüm nümunələrindən biridir. Onunbərpası tarixi abidənin qorunması ilə yanaşı, şəhərin mənəvi həyatının yenidən canlandırılmasıbaxımından da əhəmiyyət daşıyır. Dini abidələr yalnız ibadət məkanı deyil, həm də tarixiyaddaşın və memarlıq ənənələrinin daşıyıcısıdır. Bu cür abidələrin qorunması xalqın keçmişinəehtiramın, mədəni irsin gələcək nəsillərə çatdırılması məsuliyyətinin ifadəsidir. Ağdamın Qiyaslıkəndində yerləşən tarixi məscidin bərpası da bölgənin dini-memarlıq irsinin qorunmasıistiqamətində görülən işlərdəndir.
Şəhərin mədəni həyatında musiqinin, xüsusilə muğam ənənəsinin özünəməxsus yeri vardır. Qarabağ tarixən Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişaf etdiyi əsas məkanlardan biri olub. Bu bölgənin musiqi mühiti ifaçılıq sənətinin zənginləşməsinə, muğamın qorunmasına və yeninəsillərə ötürülməsinə mühüm təsir göstərib. Ağdamın da bu ənənələrin yaşadılmasında xüsusirolu olub. Buna görə şəhərdə musiqi həyatının bərpası yalnız mədəni tədbirlərin təşkili deyil, həm də milli musiqi irsinin davamlılığının təmin edilməsi deməkdir.
Ağdam Muğam Mərkəzinin yaradılması bu istiqamətdə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzmuğam sənətinin tədrisi, təbliği və gənclər arasında bu sənətə marağın artırılması üçün imkanlaryaradır. Musiqi təhsili alan gənclərin peşəkar ifaçılıq bacarıqlarını inkişaf etdirməsi, konsert vədigər mədəni tədbirlərdə iştirak etməsi ənənəvi sənət növlərinin yaşamasına kömək edir. Beləmədəniyyət ocaqları şəhərin ictimai həyatını canlandırmaqla yanaşı, Ağdamın Qarabağın musiqiməkanındakı tarixi mövqeyinin möhkəmlənməsinə də xidmət edir.
Mədəni irsin bərpasında muzeylərin, arxivlərin və maarifləndirici layihələrin rolu da böyükdür. Ağdamın keçmişi ilə bağlı sənədlərin, fotoşəkillərin, ailə xatirələrinin və tarixi məlumatlarıntoplanması şəhərin tarixinin daha dolğun öyrənilməsinə şərait yarada bilər. Bu materiallarınsistemləşdirilməsi gələcək nəsillərin şəhərin əvvəlki həyatını, memarlıq quruluşunu və ictimaimünasibətlərini daha yaxşı anlamasına kömək edər. Tarixi yaddaşın qorunması yalnız keçmişhadisələrin qeydə alınması deyil, həm də həmin təcrübənin cəmiyyətin mədəni şüurundayaşadılmasıdır.
Gənc nəslin Ağdamın tarixi və mədəni irsi haqqında məlumatlandırılması xüsusi əhəmiyyətdaşıyır. Təhsil müəssisələrində, kitabxanalarda və mədəniyyət ocaqlarında təşkil olunan tədbirləruşaqların və yeniyetmələrin doğma torpaqların tarixinə marağını artıra bilər. Tarixi abidələr, milli musiqi, yerli sənətkarlıq və ənənələr haqqında biliklərin yayılması mədəni irsin yalnızkeçmişə aid anlayış kimi deyil, müasir həyatın mühüm hissəsi kimi qəbul edilməsinə şəraityaradır. Bu yanaşma milli dəyərlərə hörmətin və mədəni məsuliyyətin güclənməsinə kömək edir.
Ağdamın yenidən qurulması şəhərin mədəni mühitinin müasir imkanlarla zənginləşdirilməsinədə şərait yaradır. Yeni ictimai məkanlar, mədəniyyət müəssisələri və tədbir zalları insanların biraraya gəlməsinə, yaradıcı təşəbbüslərin inkişafına və müxtəlif mədəni proqramların həyatakeçirilməsinə imkan verir. Şəhərin tarixi irsi ilə müasir mədəni fəaliyyətin uzlaşdırılmasıAğdamın özünəməxsus simasını qorumaqla yanaşı, onu gələcəkdə də canlı mədəniyyət məkanıkimi inkişaf etdirə bilər.
Ağdamın mədəni irsinin bərpası keçmişə ehtiramın, bu günə məsuliyyətin və gələcəyə yönəlmişdüşüncənin birləşdiyi prosesdir. Tarixi abidələrin qorunması, muğam ənənəsinin yaşadılması vəşəhərin mədəni həyatının canlandırılması milli yaddaşın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Ağdamın yenidən mədəniyyət və incəsənət mərkəzlərindən birinə çevrilməsi onun tarixikimliyinin qorunması və Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyinin gələcək nəsillərə ötürülməsibaxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Təhmasib Məmmədova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı



