Azərbaycan xalqının tarixində və ictimai-siyasi həyatında müstəsna əhəmiyyət kəsb edən 12 noyabr tarixi hər il ölkəmizdə böyük qürur və təntənə ilə Konstitusiya Günü kimi qeyd olunur. Bu əlamətdar gün xalqımızın azadlıq arzusunun, müstəqillik əzminin və hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində atılan qətiyyətli addımların rəmzidir. Müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra gənc respublikamız üçün ən mühüm vəzifələrdən biri hüquqi bazanın yaradılması, vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin olunması idi. Məhz bu tarixi zərurətdən irəli gələrək, müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası hazırlanmış və qəbul edilmişdir.
1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan Respublikası mürəkkəb tarixi və geosiyasi şəraitdə yaşayırdı. SSRİ-nin süqutundan sonra yaranan hüquqi və siyasi boşluq ölkənin gələcək inkişafını təmin edəcək fundamental bir sənədin – Əsas Qanunun qəbul edilməsini tələb edirdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə yaradılmış xüsusi Konstitusiya Komissiyası gərgin və məsuliyyətli fəaliyyətə başladı. Bu komissiyanın əsas məqsədi dünya konstitusiya təcrübəsinin ən qabaqcıl nailiyyətlərini və beynəlxalq hüquq normalarını milli dəyərlərimizlə uzlaşdırmaq idi.
Geniş müzakirələrdən və xalqın rəyinin öyrənilməsindən sonra layihə ümumxalq səsverməsinə – referenduma çıxarıldı. 1995-ci il noyabrın 12-də keçirilən referendumda Azərbaycan vətəndaşları yüksək siyasi fəallıq nümayiş etdirərək ölkə Konstitusiyasına lehinə səs verdilər. Həmin il noyabrın 27-də isə qüvvəyə minən bu fundamental sənəd müstəqil Azərbaycanın hüquqi təməlini qoydu. Konstitusiyanın qəbul edilməsi ilə cəmiyyətin bütün sahələrində – siyasi, iqtisadi və sosial həyatda köklü islahatların həyata keçirilməsinə geniş yol açıldı.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası yüksək peşəkarlıqla hazırlanmış, mükəmməl hüquqi quruluşa malik olan mütərəqqi bir sənəddir. Əsas Qanun məcmu olaraq bölmələrdən, fəsillərdən və maddələrdən ibarət olmaqla, dövlət quruluşunun bütün aspektlərini əhatə edir. Sənəd preambuladan (giriş hissədən), dövlət hakimiyyəti, yerli özünüidaretmə və insan hüquqları ilə bağlı geniş müddətalardan təşkil olunmuşdur. Birinci bölmə ümumi müddətləri, o cümlədən suverenliyi, xalq hakimiyyətini və dövlət rəmzlərini əks etdirir.
İkinci bölmədə isə insan və vətəndaş əsas hüquqlarının, azadlıqlarının və vəzifələrinin hərtərəfli spektri təsbit olunub. Bu müddəalar BMT-nin İnsan Hüquqları Ümumi Bəyannaməsinə və digər beynəlxalq konvensiyalara tam uyğundur. Dövlətin ali məqsədi məhz insan hüquq və azadlıqlarının qorunması, habelə layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi kimi müəyyənləşdirilmişdir.
Konstitusiya yalnız hüquqi sənəd deyil, həm də cəmiyyətin gələcək inkişaf vektorunu müəyyən edən strateji yol xəritəsidir.
Zamanın tələblərinə və cəmiyyətin dinamik inkişafına uyğun olaraq, Əsas Qanunumuzda müəyyən dövrlərdə zəruri dəyişikliklər həyata keçirilmişdir. Dövlət idarəçiliyi mexanizminin daha da təkmilləşdirilməsi məqsədilə 2002-ci ildə, 2009-cu ildə və 2016-cı ildə ümumxalq səsvermələri – referendumlar təşkil olunmuşdur. Bu referendumlarda vətəndaşlarımızın iradəsi ilə Konstitusiyaya mühüm əlavələr edilmiş, insan hüquqlarının müdafiəsi mexanizmləri daha da gücləndirilmişdir.
Özəlliklə 2016-cı il referendumundan sonra dövlət idarəetmə sisteminin səmərəliliyi artmış, iqtisadi islahatların dərinləşməsi üçün hüquqi zəmin möhkəmlənmişdir. Hər bir dəyişiklik ölkəmizin demokratik dəyərlərə sadiqliyini və modernləşmə kursunu bir daha nümayiş etdirmişdir. Bununla yanaşı, hər bir dəyişiklik zamanı dövlətin unitar xarakteri, respublika idarəetmə forması və xalq hakimiyyəti prinsipi toxunulmaz saxlanılmışdır.
Konstitusiya Günü yalnız hüquqşünasların və ya dövlət qulluqçularının deyil, həm də hər bir Azərbaycan vətəndaşının bayramıdır. Əsas Qanunumuz cəmiyyətimizdə hüquqi mədəniyyətin inkişafına, qanunların aliliyinin təmin olunmasına əvəzsiz töhfələr verir. Hüquqi dövlət quruculuğu prosesində hər bir vətəndaş öz hüquqlarını bildiyi kimi, üzərinə düşən vəzifələri də dərk etməlidir.
Konstitusiyanın təminat verdiyi azadlıqlar cəmiyyətdə tolerantlığın, sivil müzakirələrin və qarşılıqlı hörmətin bərqərar olmasına şərait yaradır. Gənc nəslin hüquqi maarifləndirilməsi, məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində Konstitusiya əsaslarının öyrənilməsi bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardandır. Xalqımızın rifahı, ölkəmizin tərəqqisi və beynəlxalq nüfuzunun artması məhz bu hüquqi təməllər üzərində dayanır.
Xülasə olaraq demək olar ki, 12 noyabr Konstitusiya Günü xalqımızın siyasi yetkinliyinin və dövlətçilik təfəkkürünün parlaq təzahürüdür. Ötən illər ərzində Əsas Qanunumuzun verdiyi etibarlı təminatlar sayəsində Azərbaycan böyük nailiyyətlərə imza atmış, beynəlxalq aləmdə nüfuzlu bir aktora çevrilmişdir. Vətən müharibəsindən sonra suverenliyimizin bütün ərazimizdə bərpa olunması Konstitusiyamızın aliliyinin daha da güclənməsinə təkan vermişdir. İndi hər bir azərbaycanlı qürurla deyə bilər ki, bizim hüquqlarımız güclü və etibarlı bir dövlət sənədi ilə qorunur. Bu bayram hər birimizə Konstitusiyamıza hörmət etmək, onun prinsiplərini yaşatmaq və vətəndaşlıq borcumuzu ləyaqətlə yerinə yetirmək öhdəliyini bir daha xatırladır. Gələcək nəsillər də bu möhkəm hüquqi təmələ əsaslanaraq müstəqil Azərbaycanı daha da uca zirvələrə qaldıracaqlar.
Heydər Rəhimov,
Nizami Bələdiyyəsinin sədr müavini
