Füzuli rayonunun coğrafi mövqeyi onun gələcək inkişafının planlaşdırılmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ dağ silsiləsinin cənub-şərq ətəkləri ilə Araz çayı arasında yerləşən ərazi müxtəlif relyef formalarını, düzənlik sahələri və dağətəyi landşaftları özündə birləşdirir. Rayonun Cəbrayıl, Xocavənd, Ağcabədi və Beyləqan rayonları ilə qonşuluğu, Araz çayı boyunca İranla sərhədlənməsi isə onun regional əlaqələr baxımından mövqeyini müəyyənləşdirir. Bu coğrafi xüsusiyyətlər yaşayış məntəqələrinin inkişafı, nəqliyyat şəbəkəsinin qurulması və iqtisadi fəaliyyətin təşkili zamanı nəzərə alınmalı əsas amillərdəndir.
Füzulinin inkişaf perspektivlərini qiymətləndirərkən təbii şəraitlə müasir şəhərsalma planlaşdırmasının qarşılıqlı əlaqəsi ön plana çıxır. Şəhərin genişləndirilməsi, yaşayış məhəllələrinin salınması, ictimai obyektlərin yerləşdirilməsi və mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin qurulması zamanı relyefin quruluşu, torpağın xüsusiyyətləri və su təminatı nəzərə alınmalıdır. Təbii amillərə uyğun planlaşdırma infrastrukturun davamlılığını artırır, resurslardan daha səmərəli istifadə etməyə və mümkün ekoloji riskləri azaltmağa imkan verir. Bu səbəbdən coğrafi məlumatlar şəhərin inkişaf strategiyasının hazırlanmasında mühüm əsaslardan biri hesab olunur.
Füzuli şəhərinin işğaldan azad olunmasından sonra ərazidə bərpa və yenidənqurma işlərinə başlanılıb. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiq edilməsi gələcək məskunlaşmanın və şəhər infrastrukturunun planlı şəkildə qurulması baxımından əhəmiyyətli mərhələdir. Şəhərə keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı 2023-cü il avqustun 18-dən başlayıb. Bu prosesin davamlı xarakter alması yaşayış məntəqələrinin, kommunal xidmətlərin və sosial infrastrukturun mərhələli şəkildə inkişaf etdirilməsini tələb edir.
Nəqliyyat əlaqələri Füzulinin coğrafi mövqeyindən irəli gələn imkanların reallaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Rayon ərazisində avtomobil yollarının və hava nəqliyyatı infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi şəhərin ölkənin digər bölgələri ilə əlaqələrinin gücləndirilməsinə şərait yaradır. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi və Əhmədbəyli–Füzuli–Şuşa, Füzuli–Hadrut kimi avtomobil yollarının qurulması bölgənin nəqliyyat əlçatanlığını artıran layihələr sırasındadır. Bu infrastruktur həm insanların hərəkətini asanlaşdırır, həm də gələcəkdə iqtisadi və sosial əlaqələrin genişlənməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.
Şəhərin inkişafında su və enerji təminatının etibarlılığı da əsas məsələlərdəndir. Əhalinin artan tələbatını qarşılamaq üçün içməli su sistemləri, su anbarları, elektrik yarımstansiyaları və digər mühəndis-kommunikasiya obyektləri müasir tələblərə uyğun qurulmalıdır. Bu sahələrdə həyata keçirilən layihələr şəhər həyatının normal təşkili, sosial obyektlərin fəaliyyəti və sahibkarlıq təşəbbüslərinin dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Təbii resurslardan istifadə zamanı ekoloji tarazlığın qorunması və su itkilərinin azaldılması da uzunmüddətli inkişafın mühüm şərtlərindəndir.
Füzulinin coğrafi mövqeyi iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün də müəyyən imkanlar yaradır. Regional nəqliyyat şəbəkələrinin inkişafı istehsal müəssisələrinin fəaliyyətinə, məhsulların daşınmasına və xidmət sahələrinin genişlənməsinə müsbət təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, iqtisadi layihələrin planlaşdırılmasında yerli təbii şərait, su ehtiyatları, torpaqdan istifadə imkanları və ətraf mühitin qorunması məsələləri kompleks şəkildə qiymətləndirilməlidir. Coğrafi üstünlüklər yalnız düzgün planlaşdırma və məqsədyönlü idarəetmə vasitəsilə davamlı iqtisadi nəticələrə çevrilə bilər.
17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü şəhərin keçdiyi tarixi yolun, coğrafi mövqeyinin və gələcək inkişaf perspektivlərinin birlikdə dəyərləndirilməsi baxımından xüsusi məna daşıyır. Bu tarix 2020-ci ildə şəhərin işğaldan azad olunması ilə bağlıdır və hər il Füzulinin bərpası, dirçəlişi və doğma yurda qayıdış prosesi ilə əlaqələndirilir.
Bu gün Füzulinin coğrafiyası təkcə təbii xüsusiyyətlərin məcmusu deyil, həm də yeni yaşayış mühitinin qurulması, nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi və dayanıqlı inkişafın təmin olunması üçün mühüm başlanğıc nöqtəsidir. Təbii şəraitin qorunması, şəhərsalma qərarlarının elmi əsaslarla qəbul edilməsi və infrastrukturun ehtiyaclara uyğun inkişaf etdirilməsi Füzulinin gələcək nəsillər üçün yaşanılan, inkişaf edən və özünəməxsus coğrafi simasını qoruyan şəhər kimi formalaşmasına töhfə verəcək.
Şəhanə Yaqutova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
