Füzulinin coğrafi xüsusiyyətlərini müəyyən edən başlıca amillərdən biri iqlim şəraiti, digəri isə ərazidə mövcud olan su ehtiyatlarıdır. Rayonun dağətəyi hissələrdən düzənliklərə doğru uzanan relyefi təbii şəraitin ərazi üzrə müəyyən fərqlərlə formalaşmasına səbəb olur. Füzulinin şərq istiqamətində yerləşən düzənlik sahələrində yayı quraq keçən yarımsəhra və quru çöl iqlimi xüsusiyyətləri, qərbə doğru isə nisbətən fərqli, mülayim-isti şərait müşahidə olunur. Bu xüsusiyyətlər ərazidə torpaq və bitki örtüyünün formalaşmasına, təsərrüfat fəaliyyətinə və su ehtiyatlarına olan tələbatın səviyyəsinə təsir göstərir.
İqlim hər bir bölgənin təbii həyatının əsas göstəricilərindən biridir. Temperaturun mövsümlər üzrə dəyişməsi, yağıntıların miqdarı və paylanması, isti dövrün müddəti, eləcə də quraqlığın intensivliyi ərazidə bitki örtüyünün inkişafına və torpağın rütubət rejiminə təsir edir. Füzuli kimi düzənlik və dağətəyi sahələri birləşdirən ərazilərdə bu göstəricilərin yerli xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır. Ayrı-ayrı ərazilərdə temperatur və rütubət şəraitinin fərqlənməsi kənd təsərrüfatı bitkilərinin seçilməsi, suvarma sistemlərinin təşkili və torpaqların mühafizəsi üçün əhəmiyyət daşıyır.
Rayonun su ehtiyatları əsasən Araz hövzəsinə aid çaylarla təmsil olunur. Quruçay, Köndələnçay, Qozluçay və Çərəkənçay Füzuli ərazisinin hidroqrafik şəbəkəsində yer tutur. Çaylar təbii landşaftın formalaşmasında, su dövranında və torpaqların xüsusiyyətlərinin müəyyənləşməsində mühüm rol oynayır. Onların su rejimi yağıntılar, temperatur, mövsümi dəyişikliklər və hövzənin relyefi ilə əlaqədardır. Su ehtiyatlarının düzgün qiymətləndirilməsi ərazidə həm ekoloji tarazlığın qorunması, həm də əhalinin və təsərrüfatın suya olan tələbatının təmin edilməsi üçün vacibdir.
Quraq dövrlərdə su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Əkin sahələrinin suvarılması, yaşayış məntəqələrinin içməli su ilə təmin edilməsi və sənaye obyektlərinin fəaliyyətinin təşkili üçün dayanıqlı su təchizatı sistemi tələb olunur. Bu məqsədlə su mənbələrinin qorunması, itkilərin azaldılması, suyun keyfiyyətinin mütəmadi yoxlanılması və ehtiyatlardan planlı şəkildə istifadə edilməsi vacib tədbirlər sırasındadır. Suya qənaət edən texnologiyaların tətbiqi də həm iqtisadi, həm də ekoloji baxımdan əhəmiyyətlidir.
Füzulidə su təsərrüfatının inkişafı rayonun bərpası və gələcək məskunlaşma prosesləri ilə sıx bağlıdır. Şəhər və ətraf yaşayış məntəqələrinin dayanıqlı içməli su ilə təmin edilməsi üçün yeraltı su mənbələrinin öyrənilməsi və müvafiq infrastrukturun yaradılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir. Rayonun su təminatı üzrə layihələrdə yeraltı su ehtiyatlarından istifadə, su anbarlarının və paylayıcı sistemlərin qurulması kimi məsələlər diqqətdə saxlanılır.
İqlim dəyişiklikləri və təbii resurslara artan tələbat su ehtiyatlarının idarə edilməsinə daha məsuliyyətli yanaşma tələb edir. Yağıntıların mövsümi dəyişməsi, uzunmüddətli isti dövrlər və suya olan ehtiyacın artması su təsərrüfatının planlaşdırılmasında elmi məlumatlardan istifadənin vacibliyini göstərir. Füzuli ərazisində su mənbələrinin mühafizəsi, çayların təbii rejiminin nəzərə alınması və torpaqların eroziyadan qorunması bir-biri ilə əlaqəli məsələlərdir. Bu istiqamətlərdə görülən işlər yalnız bugünkü tələbatın ödənilməsinə deyil, gələcək nəsillərin təbii resurslardan istifadə imkanlarının qorunmasına da xidmət edir.
17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü rayonun təbii sərvətlərinin və coğrafi xüsusiyyətlərinin əhəmiyyətini xatırladan əlamətdar tarixdir. Füzulinin iqlimi, çayları və yeraltı su ehtiyatları onun yaşayış və təsərrüfat mühitinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu imkanlardan səmərəli yararlanmaq üçün su ehtiyatlarının qorunması, iqlim şəraitinə uyğun təsərrüfat üsullarının seçilməsi və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi vacibdir. Təbii resurslara məsuliyyətli münasibət rayonun bərpası və davamlı inkişafı üçün əsas şərtlərdən biridir.
Təhmasib Məmmədova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
