Bir dövlətin tarixə yanaşması, onun qəbul etdiyi qanunlarda və hüquqi sənədlərdə özünü büruzə verir. Bu baxımdan, 2021-ci ilin oktyabrında qəbul edilmiş “Müstəqillik günü haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu sadəcə adların dəyişdirilməsi deyil, dövlətçilik tariximizin fəlsəfəsini yerinə oturdun çox ciddi bir hüquqi və mənəvi addım idi.
Bir araşdırmaçı kimi bu qanunun mahiyyətinə nüfuz etdikdə, onun xalqımızın tarixi yaddaşına necə böyük bir ehtiramla toxunduğunu aydın görmək olur. Gəlin bu qanunla edilən dəyişikliklərin rəmzi və tarixi mənasını birlikdə təhlil edək:
1. Mayın 28-i: Respublika Günündən “Müstəqillik Günü”nə- Uzun illər boyu biz 28 Mayı “Respublika Günü” kimi qeyd edirdik. Lakin yeni qanunla bu tarixə onun əsl və ən ali adı — Müstəqillik Günü verildi. Bu dəyişiklik niyə vacib idi? Çünki 1918-ci il mayın 28-də imzalanan İstiqlal Bəyannaməsi xalqımızın müstəqil yaşamaq iradəsinin ilk rəsmi bəyanı idi. Azərbaycan xalqı həmin gün sadəcə idarəetmə formasını (respublikanı) seçmədi, həm də əsrlik əsarətdən qurtulub öz müstəqilliyini elan etdi. Bu gün həmin günə “Müstəqillik Günü” statusunun verilməsi, 1918-ci il qurucularının ruhuna və onların qaldırdığı bayrağa göstərilən ən ali dövlət ehtiramıdır.
2. Oktyabrın 18-i: “Müstəqilliyin Bərpası Günü” -Yeni qanunun gətirdiyi digər mühüm dəqiqləşdirmə isə oktyabrın 18-i ilə bağlıdır. Əvvəllər “Dövlət Müstəqilliyi Günü” kimi qeyd olunan bu tarix, qanunla Müstəqilliyin Bərpası Günü elan edildi. Bu, elmi və tarixi baxımdan tamamilə dürüst bir yanaşmadır. Çünki 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul olunmuş Müstəqillik haqqında Konstitusiya Aktında açıq şəkildə yazılmışdı ki, Azərbaycan Respublikası 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hüquqi varisidir. Yəni biz 1991-ci ildə yeni bir dövlət yaratmırdıq, sovet işğalı nəticəsində yarımçıq qalmış müstəqilliyimizi yenidən bərpa edirdik. Qanun bu adı dəqiqləşdirməklə tariximizin kəsintisizliyini və varislik prinsipini hüquqi cəhətdən möhkəmləndirdi. Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixi çox qədim və zəngindir. Prezident İlham Əliyev: – “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması tarixi hadisə idi. Çünki ilk dəfə olaraq müsəlman aləmində demokratik respublika yaradılmışdı. Biz haqlı olaraq fəxr edirik ki, məhz Azərbaycan xalqı müsəlman aləmində ilk demokratik respublikanın yaradılmasının müəllifi olmuşdur.”
Sonrakı dövrlərdə tarixi hadisələr, işğallar və siyasi dəyişikliklər nəticəsində Azərbaycan müstəqilliyini itirsə də, xalqın istiqlal arzusu heç vaxt sönməmişdir. Bu baxımdan, müstəqillik tariximizin düzgün hüquqi ifadə olunması mühüm dövlətçilik məsələsidir. 2021-ci ildə qəbul edilən qanun da məhz bu məqsədə xidmət etmişdir.
Zamanlamanın Böyük Rəmzi Mənası Diqqət çəkən ən vacib məqamlardan biri də bu qanunun qəbul edildiyi zamandır. Qanun 2021-ci ildə — Azərbaycanın 44 günlük Vətən Müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərdən cəmi bir il sonra qəbul olundu. Bu təsadüfi deyil. Torpaqları işğal altında olan bir dövlətin müstəqilliyi mənəvi cəhətdən tam tamamlanmış sayıla bilməzdi. Şuşa azad edildikdən, Qarabağda suverenliyimiz bərpa olunduqdan sonra Azərbaycan öz tarixini tam bir qalib əhval-ruhiyyəsi ilə yenidən nizamladı.
Məhz bu qanunla Azərbaycan dövləti bütün dünyaya bəyan etdi ki:
1. Bizim müstəqilliyimizin kökü 28 May 1918-ci ilə dayanır;
2. 18 Oktyabr 1991-ci il bu müqəddəs yolun yenidən bərpasıdır;
3. Bugünkü qalib Azərbaycan isə həmin ulu irsin ən qüdrətli zirvəsidir.
“Müstəqillik günü haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ölkənin keçmişinə verilən hüquqi qiymət olmaqla yanaşı, milli yaddaşın qorunmasına və gələcək nəsillərə düzgün tarixi düşüncənin ötürülməsinə xidmət edən mühüm sənəddir.
İbrahimova Sayalı,
Bakı Slavyan Universiteti, Tibbi biliklərin əsasları və MM” kafedrasının baş müəllimi
