Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti – Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixində ən mühüm mərhələlərdən birini təşkil edir. 1918-ci il 28 may tarixində elan edilən bu respublika Şərqdə ilk parlamentli, demokratik və dünyəvi dövlət modeli kimi tarixə düşmüşdür. Qısa müddət — cəmi 23 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Cümhuriyyət dövrü Azərbaycanın müasir dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında əsas rol oynamışdır.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması xalqın uzun illər boyu davam edən azadlıq və müstəqillik arzularının məntiqi nəticəsi idi. XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində bölgədə baş verən siyasi proseslər, imperiyaların zəifləməsi və milli hərəkatların güclənməsi Azərbaycan xalqının da dövlət qurmaq imkanlarını genişləndirdi. 1918-ci ildə müstəqilliy…Cümhuriyyətin fəaliyyəti dövründə çox qısa zaman ərzində mühüm dövlət institutları yaradıldı. Parlamentin formalaşdırılması, hökumətin təşkil edilməsi və qanunvericilik bazasının hazırlanması demokratik idarəetmənin əsasını qoydu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bütün vətəndaşlara bərabər hüquqlar verməyə, milli və dini ayrı-seçkiliyi aradan qaldırmağa çalışırdı. Bu isə həmin dövr üçün çox mütərəqqi bir yanaşma idi.
Dövlət rəmzlərinin qəbul edilməsi də Cümhuriyyətin mühüm addımlarından biri oldu. Üçrəngli bayraq, dövlət himni və gerb milli kimliyin formalaşmasında böyük rol oynadı. Təhsil sahəsində də ciddi islahatlar aparıldı, Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması bu dövrün ən böyük elmi və mədəni nailiyyətlərindən biri hesab olunur. Eyni zamanda ordu quruculuğu və dövlət sərhədlərinin qorunması istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirildi.
Beynəlxalq əlaqələrin qurulması da Cümhuriyyətin prioritetlərindən idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bir sıra dövlətlərlə diplomatik münasibətlər yaratmağa çalışdı və öz müstəqilliyini beynəlxalq aləmdə tanıtmaq üçün fəaliyyət göstərdi. Lakin tarixi şəraitin mürəkkəbliyi və regiondakı siyasi proseslər nəticəsində 1920-ci ildə Cümhuriyyət süqut etdi.
Buna baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ideyaları unudulmadı. Onun dövlətçilik prinsipləri, müstəqillik düşüncəsi və demokratik idarəetmə modeli sonrakı dövrlərdə Azərbaycan xalqının milli yaddaşında yaşamağa davam etdi. 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası yenidən müstəqilliyini bərpa edərkən məhz Cümhuriyyətin irsinə əsaslandı.
1998-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 80 illik yubileyi geniş şəkildə qeyd olundu. Bu yubiley müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki bu tədbir yalnız bir tarixi hadisənin xatırlanması deyil, həm də milli dövlətçilik ideyasının yenidən təsdiqi idi. Yubiley çərçivəsində keçirilən tədbirlərdə Cümhuriyyətin tarixi rolu, onun Azərbaycan dövlətçiliyinə verdiyi töhfələr və müasir dövlət quruculuğuna təsiri geniş şəkildə təhlil edildi.
80 illik yubiley dövründə Azərbaycan cəmiyyətində milli şüurun gücləndirilməsi, tarixi yaddaşın möhkəmləndirilməsi və gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunması xüsusi diqqət mərkəzində idi. Dövlət səviyyəsində təşkil olunan tədbirlər, elmi konfranslar və mədəni proqramlar Cümhuriyyət irsinin daha geniş şəkildə öyrənilməsinə şərait yaratdı.
Bu yubiley həm də göstərdi ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ideyaları müasir dövrdə də aktuallığını qoruyur. Demokratiya, hüquqi dövlət prinsipləri, milli müstəqillik və suverenlik kimi dəyərlər bu gün də Azərbaycan Respublikasının inkişaf xəttinin əsasını təşkil edir. Cümhuriyyətin yaratdığı siyasi və ideoloji baza müasir dövlətin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.
Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 80 illik yubileyi yalnız tarixi bir hadisənin qeyd edilməsi deyil, həm də milli dövlətçilik ənənələrinin davamlılığının təsdiqi idi. Bu yubiley xalqın öz keçmişinə verdiyi qiymətin, müstəqilliyə olan bağlılığının və gələcəyə inamının ifadəsi kimi tarixdə qalır.
Sadıxova Gülarə,
Bakı Slavyan Universiteti
Tibbi biliklərin əsasları və Mülki Müdafiə kafedrasının baş müəllimi
