Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında yeni reallıqların formalaşdığı bir dövrdə keçirilib. 2 oktyabr 2026-cı ildə Heydər Əliyev Mərkəzində baş tutan qurultayda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, YAP Sədri İlham Əliyev çıxış edib. Dövlət başçısı öz nitqində qurultayın ölkənin ictimai-siyasi həyatındakı əhəmiyyətini vurğulayıb, partiyanın üç onillikdən artıq fəaliyyətindən danışıb və YAP-ın ölkənin siyasi həyatında tutduğu mövqeyə dair fikirlər səsləndirib.
VIII Qurultayın keçirildiyi şərait əvvəlki qurultaylardan bir sıra xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir. Ən mühüm fərq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunmasından sonra ilk dəfə YAP qurultayının keçirilməsi ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyev bunu çıxışında xüsusi olaraq qeyd edib. O bildirib ki, VII Qurultay 2020-ci il Zəfərindən az sonra keçirilmişdi, VIII Qurultay isə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin tam təmin edildiyi yeni siyasi şəraitə təsadüf edir.
Bu fakt qurultayın gündəliyinin mahiyyətinə də təsir göstərən əsas amillərdən biridir. Azərbaycanın siyasi tarixində uzun illər ərazi bütövlüyü məsələsi əsas milli prioritetlərdən biri olub. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə həyata keçirilmiş tədbirlər nəticəsində ölkənin ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam təmin edildikdən sonra qarşıda yeni vəzifələr yaranıb. İndi əsas məsələlərdən biri əldə edilmiş nəticələrin dayanıqlı inkişaf, bərpa və quruculuq siyasəti ilə möhkəmləndirilməsidir.
Bu mərhələdə siyasi partiyaların da fəaliyyəti yeni məzmun qazanır. Əvvəlki dövrdə əsas siyasi müzakirələrdə ərazi bütövlüyü, işğal faktı, beynəlxalq təşkilatların mövqeyi və münaqişənin həlli kimi məsələlər mühüm yer tuturdu. Yeni şəraitdə isə azad edilmiş ərazilərin bərpası, qayıdış proqramları, sosial-iqtisadi inkişaf, yeni yaşayış məntəqələrinin yaradılması və regionun ölkənin ümumi iqtisadi sisteminə inteqrasiyası daha çox diqqət tələb edir.
YAP-ın VIII Qurultayı bu yeni gündəmin siyasi müstəvidə müzakirəsi baxımından diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyev qurultayda partiyanın ölkənin son illərdəki inkişaf yolunda fəallarının rolunu xüsusi qeyd edib. Onun sözlərinə görə, partiya fəallarının ölkənin keçdiyi yolda böyük payı və töhfəsi var.
YAP-ın fəaliyyəti uzun müddət ərzində müxtəlif siyasi mərhələləri əhatə edib. Partiyanın 1992-ci ildə müxalifət təşkilatı kimi yaradılması, sonradan hakim siyasi qüvvəyə çevrilməsi və 30 ildən artıq müddətdə hakimiyyətdə olması onun Azərbaycan siyasi sistemində uzunmüddətli fəaliyyət göstərən təşkilatlardan biri olduğunu göstərir. VIII Qurultayda da bu tarixə xüsusi diqqət yetirilib.
Partiyanın yaranması ilə bağlı Prezident İlham Əliyevin VIII Qurultayda səsləndirdiyi fikir də diqqət çəkir. O, YAP-ın yaradılmasını xalqın tələbi ilə əlaqələndirib və Heydər Əliyevin siyasi proseslərə qayıdışının da həmin dövrün ictimai gözləntiləri fonunda baş verdiyini bildirib. Bu yanaşma partiyanın siyasi tarixinin başlanğıcını 1990-cı illərin əvvəllərindəki mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitlə əlaqələndirir.
Otuz ildən artıq fəaliyyət siyasi təşkilat üçün həm geniş təcrübə, həm də yeni məsuliyyətlər deməkdir. Cəmiyyətin sosial strukturu, informasiya məkanı, iqtisadi imkanları və ictimai gözləntiləri zaman keçdikcə dəyişir. Buna görə uzun müddət fəaliyyət göstərən siyasi partiyanın əsas məsələlərindən biri öz təşkilati imkanlarını müasir tələblərə uyğunlaşdırmaqdır.
VIII Qurultaya hazırlıq prosesində yerli təşkilatların fəaliyyəti də geniş şəkildə nəzərdən keçirilib. YAP-ın məlumatına əsasən, sentyabrın 7-dən 19-dək partiyanın 84 yerli təşkilatında hesabat konfransları keçirilib və 16 239 nəfər həmin tədbirlərdə iştirak edib. VII Qurultaydan sonra qarşıya qoyulan vəzifələrin icrası barədə hesabatlar dinlənilib, nəticələr müzakirə olunub və VIII Qurultaya 960 nümayəndə seçilib.
Bu prosesin mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, qurultayın gündəliyi yalnız mərkəzi aparatın fəaliyyəti ilə məhdudlaşmayıb. Yerli təşkilatların fəaliyyəti barədə hesabatların dinlənilməsi siyasi təşkilatın aşağı strukturlarının da ümumi prosesə daxil olduğunu göstərir. Yerli səviyyədə fəaliyyətin səmərəliliyi partiyanın cəmiyyətlə münasibətlərinin qurulması baxımından mühüm amildir.
YAP-ın üzvlük göstəriciləri də təşkilatın geniş sosial bazaya malik olduğunu göstərən məlumatlardan biridir. Partiyanın qurultayla bağlı yaydığı məlumatda hazırda 800 minə yaxın üzvün olduğu bildirilib. Həmçinin VII Qurultaydan VIII Qurultaya qədər 95 379 nəfərin partiya sıralarına qəbul edildiyi qeyd olunub.
Böyük üzvlük bazası siyasi təşkilat üçün imkanlarla yanaşı, məsuliyyətlər də yaradır. Müxtəlif nəsilləri və sosial qrupları bir araya gətirən siyasi strukturda daxili kommunikasiya, siyasi maarifləndirmə və ictimai fəaliyyətin koordinasiyası xüsusi əhəmiyyət qazanır. Xüsusilə gənclərin siyasi və ictimai proseslərə cəlb olunması, onların yeni texnologiyalar və müasir kommunikasiya imkanlarından istifadə bacarıqlarının təşkilati fəaliyyətə inteqrasiyası gələcək üçün əhəmiyyətli istiqamətlərdən biri ola bilər.
VIII Qurultayda siyasi xəttin əsas prinsipləri ilə bağlı səsləndirilən fikirlər də bu baxımdan maraq doğurur. Prezident İlham Əliyev Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi xəttinin dəyişməz qaldığını bildirib və əsas istiqamətlər kimi müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi müstəqillik, güclü hərbi potensial və ölkənin öz imkanlarından maksimum istifadə etməsini göstərib.
Burada diqqət çəkən əsas məqam siyasi xəttin əsas prinsipləri ilə konkret dövrün vəzifələri arasında fərqin qoyulmasıdır. Prezidentin çıxışında qeyd edildiyi kimi, illər ərzində taktiki, hətta bəzi strateji məqsədlər dəyişə bilər, lakin əsas siyasi istiqamətlər qorunur. Bu yanaşma siyasi fəaliyyətin davamlılığı ilə dəyişən şərtlərə uyğunlaşmanın paralel aparılmasını nəzərdə tutur.
Azərbaycanın bugünkü siyasi və iqtisadi gündəliyi də əvvəlki dövrlərdən fərqlənir. Ölkənin qarşısında Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda bərpa prosesinin davam etdirilməsi, Böyük Qayıdışın həyata keçirilməsi, yeni infrastrukturun qurulması, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi və həmin ərazilərin ölkənin ümumi inkişaf sisteminə inteqrasiyası kimi məsələlər dayanır.
Bu məsələlərin hər biri uzunmüddətli yanaşma tələb edir. Bərpa prosesi yalnız tikinti işləri ilə məhdudlaşmır. İnsanların yaşayış şəraitinin təmin edilməsi, sosial obyektlərin yaradılması, məşğulluq imkanlarının formalaşdırılması və qayıdan əhalinin davamlı yaşayışının təmin olunması kompleks yanaşma tələb edən məsələlərdir.
Siyasi partiyalar belə proseslərdə ictimai kommunikasiya baxımından müəyyən rol oynaya bilərlər. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən gələn fikirlərin öyrənilməsi, ictimai təşəbbüslərin dəstəklənməsi və vətəndaşların dövlət proqramları barədə məlumatlandırılması siyasi təşkilatların ictimai fəaliyyət istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.
YAP-ın VIII Qurultayı həmçinin regional siyasi proseslər kontekstində də diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyev partiyanın Azərbaycanın və Cənubi Qafqazın siyasi həyatındakı mövqeyindən danışıb və YAP-ı regionun ən böyük siyasi qüvvəsi kimi xarakterizə edib. Bu fikir Prezidentin partiyanın regional siyasi çəkisinə dair mövqeyini ifadə edir.
Azərbaycanın regional siyasətində son illərdə baş verən dəyişikliklər də siyasi partiyaların fəaliyyət gündəminə təsir göstərir. Ölkənin qonşu dövlətlərlə münasibətləri, nəqliyyat və kommunikasiya layihələri, regional təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri Azərbaycanın xarici və daxili siyasət gündəminin bir-biri ilə bağlı istiqamətlərinə çevrilib.
Bu şəraitdə siyasi təşkilatların fəaliyyətində beynəlxalq proseslərin cəmiyyətə izahı, siyasi maarifləndirmə və ictimai dialoq da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir informasiya mühitində məlumatın sürətlə yayılması siyasi partiyaların kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsini zəruri edir.
YAP-ın VIII Qurultayında bu məsələlərin hamısı ayrıca başlıq şəklində təqdim edilməsə də, qurultayın keçirildiyi siyasi şərait onların gələcək fəaliyyət üçün əhəmiyyətini artırır. Çünki siyasi partiyanın fəaliyyəti ölkənin ümumi ictimai-siyasi mühitindən ayrı mövcud deyil. Dövlətin qarşısında dayanan əsas məsələlər siyasi təşkilatların da fəaliyyət istiqamətlərinə müəyyən təsir göstərir.
Qurultay ərəfəsində Heydər Əliyevin xatirəsinin yad edilməsi də YAP-ın siyasi irsə münasibətinin mühüm elementlərindən biri olub. Oktyabrın 1-də VIII Qurultayın nümayəndələri Fəxri xiyabanda Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib, onun xatirəsini yad ediblər. Eyni tədbirdə akademik Zərifə Əliyevanın da xatirəsi anılıb.
Bu ənənə partiyanın siyasi tarixində Heydər Əliyev amilinin xüsusi yer tutduğunu göstərir. YAP-ın rəsmi materiallarında da partiyanın yaradılması və siyasi inkişafı Ulu Öndərin adı ilə sıx əlaqələndirilir. VIII Qurultayda səsləndirilən fikirlər də bu siyasi irsin müasir dövrdə davam etdirildiyini göstərən mövqeni əks etdirir.
Qurultayın digər əhəmiyyətli cəhəti partiyanın gələcək vəzifələrinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlıdır. YAP tərəfindən yayılan məlumatda VIII Qurultayda qarşıya qoyulan vəzifələrin gələcək fəaliyyət üçün istiqamət yaratdığı qeyd olunur.
Gələcək vəzifələr arasında təşkilati fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi, yerli strukturların fəallığının artırılması, gənclərin siyasi proseslərə cəlb olunması, ictimai əlaqələrin genişləndirilməsi və yeni informasiya vasitələrindən daha səmərəli istifadə kimi istiqamətlər mühüm yer tuta bilər. Bu məsələlər siyasi təşkilatların müasir dövrə uyğunlaşması baxımından ümumi xarakter daşıyır.
Azərbaycan cəmiyyətində yeni nəslin siyasi və ictimai proseslərə münasibəti də zamanla dəyişir. İnformasiya əldə etmək imkanlarının genişlənməsi, sosial şəbəkələrin təsiri və qlobal proseslərin daha sürətlə izlənilməsi siyasi kommunikasiya üsullarına yeni tələblər yaradır. Buna görə siyasi təşkilatların gənclərlə münasibətlərində yalnız ənənəvi təşkilati metodlarla kifayətlənməməsi, onların maraq və gözləntilərini nəzərə alması vacib məsələlərdən biridir.
VIII Qurultayın yeni siyasi şəraitdə keçirilməsi YAP üçün həm əldə edilmiş nəticələrin qiymətləndirilməsi, həm də yeni dövrün tələblərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Partiyanın uzunmüddətli fəaliyyəti onun qarşısında yeni məsuliyyətlər yaradır. Əvvəlki mərhələdə əldə edilmiş siyasi və təşkilati təcrübə gələcək fəaliyyət üçün baza rolunu oynaya bilər, lakin yeni dövrün məsələləri əlavə yanaşmalar tələb edir.
Prezident İlham Əliyevin qurultayda çıxışının məzmununda da keçmiş və gələcək arasında əlaqə xüsusi yer tutur. Bir tərəfdən YAP-ın üç onillikdən artıq fəaliyyəti və partiya fəallarının ölkənin keçdiyi yolda rolu qeyd edilir, digər tərəfdən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdiyi yeni şərait vurğulanır.
Bu iki istiqamətin bir arada nəzərdən keçirilməsi VIII Qurultayın mahiyyətini daha aydın göstərir. Qurultay yalnız keçmiş fəaliyyətin hesabatı deyil, həm də yeni mərhələyə keçidin siyasi çərçivəsinin müzakirə edildiyi tədbir kimi çıxış edir.
Azərbaycanın qarşıdakı dövründə siyasi partiyaların üzərinə düşən vəzifələr ölkənin ümumi inkişaf gündəmi ilə sıx bağlı olacaq. Dövlət müstəqilliyinin qorunması, iqtisadi imkanların genişləndirilməsi, sosial məsələlərin həlli, regional təhlükəsizliyin təmin olunması və beynəlxalq əlaqələrin inkişafı uzunmüddətli siyasi yanaşma tələb edən istiqamətlərdir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında səsləndirilən fikirlər partiyanın öz fəaliyyətində əsas siyasi xəttin qorunmasına və yeni mərhələnin reallıqlarına uyğun vəzifələrin müəyyənləşdirilməsinə diqqət yetirdiyini göstərir. Bu prosesin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq əvvəlki siyasi şəraitdə deyil. Ərazi bütövlüyü və suverenlik məsələsinin həlli ilə ölkənin siyasi gündəliyində yeni imkanlar və yeni məsuliyyətlər meydana çıxıb.
YAP-ın bundan sonrakı fəaliyyətində bu yeni reallıqların nəzərə alınması partiyanın ictimai-siyasi fəaliyyətinin məzmununu müəyyənləşdirən amillərdən biri olacaq. Uzunmüddətli siyasi təşkilat üçün əsas məsələlərdən biri əldə edilmiş təşkilati təcrübəni qorumaqla yanaşı, cəmiyyətin dəyişən ehtiyaclarına cavab verən yeni fəaliyyət formalarının yaradılmasıdır.
VIII Qurultay həm də bu baxımdan bir keçid nöqtəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Bir tərəfdə otuz ildən artıq siyasi tarix, digər tərəfdə isə Azərbaycanın suverenliyinin tam təmin olunduğu yeni mərhələ dayanır. Bu iki dövr arasında əlaqənin qurulması partiyanın gələcək fəaliyyətinin əsas məsələlərindən biri olacaq.
Qurultayda Prezident İlham Əliyevin partiya fəallarının ölkənin son illərdəki inkişafında roluna dair fikirləri də bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Siyasi təşkilatların real fəaliyyəti yalnız rəhbərlik səviyyəsində qəbul edilən qərarlardan deyil, həmin qərarların yerli strukturlarda necə həyata keçirilməsindən də asılıdır.
Bu baxımdan VIII Qurultaya hazırlıq çərçivəsində keçirilən hesabat konfransları və 960 nümayəndənin seçilməsi partiyanın təşkilati strukturunun geniş şəkildə prosesə cəlb olunduğunu göstərir.
Yeni dövrdə partiyanın qarşısında duran məsələlər arasında siyasi maarifləndirmənin gücləndirilməsi də mühüm istiqamət ola bilər. Dövlətçilik, müstəqillik, konstitusion quruluş, iqtisadi inkişaf və Azərbaycanın regional siyasəti ilə bağlı ictimai məlumatlılığın artırılması siyasi institutların cəmiyyətə töhfələrindən biri hesab edilə bilər.
Bununla yanaşı, siyasi təşkilatların fəaliyyətində ictimai dialoq və müxtəlif fikirlərin dinlənilməsi də müasir siyasi proseslərin mühüm elementlərindəndir. Cəmiyyətin müxtəlif sosial qruplarının problemlərinin öyrənilməsi və onların qanuni, demokratik siyasi mexanizmlər vasitəsilə gündəmə gətirilməsi siyasi institutların funksiyalarından biridir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı belə bir siyasi şəraitdə keçirilib və partiyanın qarşıdakı fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün platforma yaradıb. Qurultayda səsləndirilən fikirlərdən görünür ki, partiyanın siyasi xəttinin əsas komponentləri müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi və hərbi imkanların möhkəmləndirilməsi ilə əlaqələndirilir.
Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsində isə bu prinsiplərin konkret siyasətlər və layihələrlə tamamlanması məsələsi ön plana çıxır. Azad edilmiş ərazilərdə bərpa işləri, Böyük Qayıdış, iqtisadi diversifikasiya, regional əməkdaşlıq və sosial inkişaf kimi istiqamətlər dövlət siyasətinin müxtəlif sahələrini birləşdirən kompleks gündəm formalaşdırır.
Bu gündəmin siyasi partiyaların fəaliyyətinə təsiri də qaçılmazdır. Çünki siyasi təşkilatlar cəmiyyətin siyasi iştirak imkanlarını genişləndirən institutlar kimi dövlət və cəmiyyət arasında kommunikasiya kanallarından birini təşkil edirlər. Bu baxımdan onların fəaliyyəti yalnız seçki və qurultaylarla deyil, gündəlik ictimai proseslərlə də bağlıdır.
VIII Qurultaydan sonra YAP üçün əsas məsələlərdən biri qəbul edilən qərarların və müəyyənləşdirilən vəzifələrin praktik fəaliyyətə çevrilməsi olacaq. Qurultayın əhəmiyyəti də müəyyən mənada burada ortaya çıxır: siyasi tədbirin nəticəsi yalnız səsləndirilən fikirlərlə deyil, sonrakı dövrdə həyata keçirilən fəaliyyətlərlə ölçülür.
Yeni Azərbaycan Partiyasının uzunmüddətli siyasi fəaliyyəti ona geniş təşkilati təcrübə qazandırıb. VIII Qurultay həmin təcrübənin yeni siyasi reallıqlar fonunda davam etdirilməsi üçün növbəti mərhələ yaradıb. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpası ilə formalaşan yeni şərait isə partiyanın qarşısına əvvəlki dövrlərdən fərqli vəzifələr qoyur.
Beləliklə, Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı həm partiyanın üç onillikdən artıq siyasi fəaliyyətinin nəzərdən keçirilməsi, həm də yeni dövrün tələblərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli tədbir kimi qiymətləndirilə bilər. Prezident İlham Əliyevin çıxışında partiyanın siyasi çəkisi, keçmiş fəaliyyəti, Ulu Öndərin siyasi xətti və Azərbaycanın yeni reallıqları ilə bağlı bir sıra məqamlar diqqətə çatdırılıb.
Qarşıdakı mərhələdə siyasi təşkilatların qarşısında duran əsas məsələlərdən biri dövlətçilik prinsipləri ilə müasir ictimai tələblər arasında əlaqəni gücləndirmək olacaq. YAP-ın VIII Qurultayı da bu baxımdan partiyanın keçmiş təcrübəsindən gələcəyə doğru siyasi keçidinin mühüm mərhələsi kimi diqqət çəkir.
Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında yeni reallıqların formalaşdığı bir dövrdə keçirilən VIII Qurultay partiyanın gələcək fəaliyyətinin istiqamətləri barədə müzakirələr üçün geniş imkan yaradıb. Qurultayın siyasi məzmunu göstərir ki, yeni mərhələdə əsas məsələ yalnız əldə edilmiş nəticələrin qorunması deyil, həm də onların davamlı inkişaf və sosial tərəqqi ilə tamamlanmasıdır.
Bu baxımdan VIII Qurultay Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi tarixində növbəti səhifə olmaqla yanaşı, Azərbaycanın yeni mərhələdə qarşılaşdığı vəzifələrin siyasi müstəvidə nəzərdən keçirilməsi üçün də əhəmiyyət daşıyır. Partiyanın gələcək fəaliyyəti isə bu yeni reallıqların necə qiymətləndirilməsindən, təşkilati imkanların necə səfərbər olunmasından və cəmiyyətlə siyasi dialoqun hansı istiqamətdə inkişaf etdirilməsindən asılı olacaq.
Turanə Əmiraslanova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
