2024-cü ildə Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin təməli Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə qoyulmuş, 27 fevral 2026-cı ildə isə rəsmi açılışı baş tutmuşdur. Bu hadisə Azərbaycan tarixində yalnız memarlıq baxımından deyil, həm də milli yaddaşın qorunması və beynəlxalq ictimaiyyətə mesaj verilməsi baxımından mühüm mərhələdir. Memorialın açılışı Xocalı faciəsinin unudulmamasını təmin etməklə yanaşı, gələcək nəsillərə tarixi ədalətin və milli birliyin əhəmiyyətini xatırladır.
Azərbaycan müasir dövrdə beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun olaraq öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmişdir. Bu proses yalnız hərbi gücün tətbiqi ilə deyil, həm də siyasi iradə və diplomatik səylərin nəticəsi kimi dəyərləndirilir. Ədalətli müharibədə qazanılan tam qələbə ölkənin suverenliyini möhkəmləndirmiş, müharibə cinayətkarlarının məhkəmə qarşısına gətirilməsi isə beynəlxalq hüququn aliliyini təsdiqləmişdir. Bu fakt Azərbaycanı regionda hüquqi və siyasi ədalətin təminatçısı kimi mövqeləndirir.
Memorial Kompleks yalnız Xocalı qurbanlarının xatirəsini yaşatmaqla kifayətlənmir, həm də Azərbaycan xalqının mübarizə əzmini və milli kimliyini simvolizə edir. Bu abidə milli yaddaşın qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Gənc nəsillər üçün memorial həm tarixi faciənin dərslərini, həm də müstəqillik uğrunda mübarizənin dəyərini xatırladan bir mərkəzdir. Burada xalqın birliyi, ədalətə inamı və gələcəyə ümidlə baxışı simvolik şəkildə ifadə olunur.
1992-ci il fevralında baş vermiş Xocalı faciəsi XX əsrin ən ağır müharibə cinayətlərindən biri kimi tarixə düşmüşdür. Bu hadisə nəticəsində yüzlərlə dinc sakin qətlə yetirilmiş, minlərlə insan əsir və girov götürülmüşdür. Memorial Kompleksin açılışı beynəlxalq ictimaiyyətə bir daha xatırladır ki, soyqırımlar unudulmamalı, ədalət bərpa olunmalı və gələcəkdə belə faciələrin təkrarlanmasına imkan verilməməlidir. Bu baxımdan memorial həm milli, həm də qlobal miqyasda insan haqlarının müdafiəsi ideyasını gücləndirir.
Memorial Kompleksin memarlıq quruluşu Azərbaycan xalqının əyilməz ruhunu və tarixi yaddaşını əks etdirir. Abidənin dizaynı həm faciənin kədərini, həm də xalqın mübarizə əzmini ifadə edir. Bu, milli kimliyin vizual təcəssümü olmaqla yanaşı, həm də kollektiv yaddaşın qorunması üçün mühüm vasitədir. Memorialın açılışı ilə Azərbaycan tarixi yaddaşın müasir memarlıqla sintezini ortaya qoymuşdur.
Xocalı Soyqırımı Memorialının açılışı Azərbaycan tarixində mühüm bir mərhələdir. Bu hadisə yalnız milli yaddaşın qorunması deyil, həm də beynəlxalq hüququn və ədalətin təntənəsi baxımından əhəmiyyətlidir. Memorial Kompleks, xalqın tarixi faciəsini unutmamaqla yanaşı, gələcəyə ümidlə baxmasının, milli ruhunun sarsılmazlığının və ədalət uğrunda mübarizəsinin timsalıdır.
Səfərzadə Məryəmxanım Hüseyn qızı
Bakı Skavyan Universitetinin müəllimi
