20 Sentyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız təqviməyazılmış bir tarix deyil, Qarabağın ürəyində yeni bir səhifəninaçıldığı, Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərənin adlarınınZəfər salnaməmizdə xüsusi məna qazandığı əlamətdar gündür. Azərbaycan Prezidentinin 18 sentyabr 2024-cü il tarixliSərəncamı ilə hər il sentyabrın 20-nin Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi qeyd olunması buşəhərlərin müasir tariximizdə daşıdığı böyük siyasi və mənəviəhəmiyyətin göstəricisidir. Bu şəhərlərin hər birinin adıAzərbaycan xalqının yaddaşında fərqli duyğular oyadır. Xankəndi Qarabağın mühüm şəhərlərindən biri kimi, Xocalıtarixi faciənin ağrısını və ədalətə qovuşmaq arzusunu, Xocavəndqədim yaşayış və mədəniyyət izlərini, Ağdərə isə Qarabağındağlıq təbiəti ilə iç-içə keçmiş zəngin tarixini özündə yaşadır. Uzun illər bu şəhərlərin adı çəkiləndə xalqımızın yaddaşındaişğalın ağrısı, doğma yurdlara qayıdış həsrəti canlanırdı. Xocalının adı isə xüsusilə ağır bir faciənin xatirəsini yaşadır. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalıda dincəhaliyə qarşı törədilmiş qətliam Azərbaycan xalqının yaddaşındasilinməz iz buraxıb. Bu şəhərin işğaldan azad olunması və 2023-cü il oktyabrın 15-də burada Azərbaycan Dövlət Bayrağınınucaldılması tarixin ağrılı səhifəsinin yeni mərhələyə keçidinisimvolizə etdi. Xankəndi də illər sonra Azərbaycan bayrağınındalğalandığı şəhərə çevrildi. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsindəAzərbaycanın dövlət suverenliyi tam bərpa edildi və Xankəndişəhəri də ölkəmizin nəzarətinə qaytarıldı. Xocavəndin taleyi dəbu böyük tarixi prosesin ayrılmaz hissəsidir. Rayonun şəhərmərkəzi 2023-cü ilin sentyabrında işğaldan azad edildi və həmintarixdən etibarən bu qədim diyarın tarixində yeni dövr başladı. Ağdərə şəhəri də 20 sentyabr 2023-cü ildə AzərbaycanOrdusunun həyata keçirdiyi tədbirlər nəticəsində qanunsuzsilahlı birləşmələrdən təmizləndi və sonrakı dövrdə buradaAzərbaycan bayrağı ucaldıldı. Beləliklə, 20 Sentyabr bu dördşəhərin timsalında xalqımızın illərlə qoruduğu Vətənyaddaşının, dövlətimizin suverenliyinin və tarixi Zəfərimizinrəmzinə çevrildi. Bu günün mənası yalnız keçmişi xatırlamaqlabitmir; o, həm də Qarabağda yeni həyatın qurulmasına, dağılmışşəhərlərin yenidən dirçəldilməsinə, insanların öz doğmayurdlarına qayıtmasına açılan yolun ifadəsidir. Çünki Zəfəryalnız torpağın azad olunması ilə tamamlanmır. Əsl Zəfər həmintorpaqlarda həyatın yenidən bərqərar olması, uşaqların məktəbəgetməsi, küçələrdə insanların səsinin eşidilməsi, evlərinişıqlarının yanması ilə daha da böyük məna qazanır.
Bu gün Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə adlarıkeçmişin ağrısından gələcəyin ümidinə doğru uzanan bir yolunsimvollarıdır. Vaxtilə susqunluğa bürünmüş, işğalın izlərinidaşıyan bu torpaqlarda indi quruculuğun nəfəsi duyulur. Qarabağın dağları sanki yeni bir səhərin başlanğıcını xəbərverir. Xankəndidə dövlətçilik həyatının yeni mərhələsiformalaşır, Xocalıda yaddaşın və ədalətin rəmzinə çevrilənməkanlar yaradılır, Xocavənddə tarixin və mədəni irsinqorunması qarşıya mühüm vəzifələr qoyur, Ağdərədə isə yeniinkişaf mərhələsinin təməli atılır. Xüsusilə Xocalıda qayıdışprosesinin başlaması illərlə doğma şəhərinə həsrətlə baxaninsanların arzusunun gerçəkləşməsinin canlı ifadəsidir; keçmişməcburi köçkünlərin Xocalıya qayıdışı 2024-cü il mayın 28-dən başlayıb. Qarabağda aparılan bərpa və quruculuq işləri butorpaqların yalnız fiziki deyil, mənəvi dirçəlişini də ifadə edir. Daş-daş üzərində yenidən qurulan şəhərlər, salınan yollar, məktəblər və sosial obyektlər xalqımızın gələcəyə olan inamınıntəcəssümüdür. Xocalıda Soyqırımı Memorial Kompleksininyaradılması ilə bağlı qərar da tarixi yaddaşın qorunmasınadövlət səviyyəsində verilən önəmin göstəricisidir. 20 SentyabrınXankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimiqeyd edilməsi həm də şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinəehtiram ifadəsidir. Bu torpaqların azadlığı uğrunda canındankeçən qəhrəmanların həyatı Azərbaycan tarixinin ən şərəflisəhifələrinə yazılıb. Onların fədakarlığı sayəsində bu günQarabağın üzərində üçrəngli bayrağımız dalğalanır. Bu bayraqtəkcə dövlət rəmzi deyil, həm də xalqımızın iradəsinin, birliyinin və Vətən sevgisinin canlı ifadəsidir. 20 Sentyabr hər ilqeyd olunduqca Xankəndinin, Xocalının, Xocavəndin vəAğdərənin adı yeni nəsillərin yaddaşına daha möhkəm həkkolunacaq. Gənclər bu şəhərlərin tarixini öyrənəcək, buradayaşanan faciələri, göstərilən qəhrəmanlıqları və əldə olunanZəfəri unutmayacaqlar. Çünki tarixini unutmayan xalqgələcəyini daha inamla qurur. Bu baxımdan 20 Sentyabr həmkeçmişin xatirəsi, həm bu günün qüruru, həm də gələcəyinməsuliyyətidir. Qarabağın hər daşı, hər dağı, hər şəhəri və kəndiAzərbaycan xalqının tarixi yaddaşının bir parçasıdır. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə isə bu yaddaşın dörd parlaqsəhifəsi kimi daim yaşayacaq. Onların hər birində Azərbaycanbayrağının dalğalanması xalqımızın uzun illər ürəyindəyaşatdığı arzuların gerçəkləşməsinin ən gözəl mənzərəsidir. Buşəhərlərin günü Zəfərimizin təntənəsini yaşatmaqla yanaşı, biziquruculuğa, həmrəyliyə və dövlətimizin gələcəyinə daha böyükməsuliyyətlə yanaşmağa səsləyir. 20 Sentyabr beləliklətariximizin yaddaşında dörd şəhərin adı ilə yazılan, Qarabağınyenidən doğuluşunu və Azərbaycanın dövlətçilik iradəsinintəntənəsini ifadə edən əlamətdar gün kimi daim yaşayacaq.
Namiq Əhmədov,
YAP Xəzər rayon təşkilatının sədri
