Azərbaycanın müstəqillik tarixində siyasi partiyaların fəaliyyəti ölkənin ictimai-siyasi proseslərinin mühüm tərkib hissələrindən birini təşkil edib. Bu baxımdan Yeni Azərbaycan Partiyasının 1992-ci ildən başlayan siyasi fəaliyyəti xüsusi bir dövrü əhatə edir. 2 oktyabr 2026-cı ildə keçirilən VIII Qurultay isə bu uzun siyasi fəaliyyətin növbəti mərhələsini müəyyənləşdirən tədbirlərdən biri kimi gündəmə gəlib. Qurultayda Prezident, YAP Sədri İlham Əliyevin çıxışı partiyanın keçdiyi yol və siyasi xəttinin əsas istiqamətləri ilə bağlı fikirləri əhatə edib.
Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranması Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin ilk illərinə təsadüf edir. Həmin dövrdə siyasi sistemin formalaşması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və cəmiyyətdə siyasi sabitliyin təmin olunması mühüm məsələlərdən idi. Prezident İlham Əliyev VIII Qurultayda YAP-ın yaradılmasını xalqın tələbi ilə əlaqələndirib və Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışının da həmin dövrdə cəmiyyətin gözləntiləri ilə bağlı olduğunu bildirib.
Partiyanın sonrakı fəaliyyəti isə Azərbaycanın siyasi sistemində uzunmüddətli proseslərlə müşayiət olunub. YAP müxalifət partiyası kimi yaranmasına baxmayaraq, sonradan hakim siyasi təşkilata çevrilib və 30 ildən artıqdır hakimiyyətdədir. Prezident İlham Əliyev VIII Qurultayda çıxış edərkən bu faktı partiyanın siyasi tarixinin əsas xüsusiyyətlərindən biri kimi qeyd edib.
Üç onillikdən artıq siyasi fəaliyyət bir partiyanın tarixində kifayət qədər uzun zaman kəsiyidir. Bu müddət ərzində ölkənin siyasi, iqtisadi və sosial mənzərəsi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. 1990-cı illərin siyasi və iqtisadi çətinliklərindən fərqli olaraq, sonrakı mərhələdə Azərbaycan daha geniş iqtisadi imkanlara, inkişaf edən dövlət institutlarına və fərqli beynəlxalq mövqeyə malik ölkəyə çevrilib. Bu dəyişikliklər siyasi partiyaların fəaliyyətinə də təsir göstərib.
YAP-ın VIII Qurultayında siyasi xəttin davamlılığı məsələsi xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri olub. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, illər keçdikcə taktiki, hətta müəyyən strateji məqsədlər dəyişə bilər, lakin əsas xətt dəyişməz qalır. O, bu ana xəttin müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi müstəqillik, güclü hərbi potensial və ölkənin öz imkanlarından maksimum istifadə etməsi ilə bağlı olduğunu vurğulayıb.
Bu yanaşma siyasi fəaliyyətin iki əsas elementini – davamlılıq və dəyişən şəraitə uyğunlaşmanı – bir arada nəzərdən keçirməyə imkan verir. Dövlətlərin qarşısında dayanan konkret vəzifələr zamanla dəyişə bilər. Lakin müstəqilliyin qorunması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və iqtisadi imkanların artırılması kimi ümumi istiqamətlər uzunmüddətli siyasətin əsas komponentləri olaraq qala bilər.
YAP-ın siyasi xəttində dövlətçilik anlayışının önə çəkilməsi partiyanın fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunur. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra dövlət quruculuğu prosesi müxtəlif mərhələlərdən keçib. Konstitusion dövlət quruluşunun möhkəmləndirilməsi, dövlət idarəçiliyinin formalaşdırılması, iqtisadi islahatlar və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi bu prosesin ayrı-ayrı istiqamətlərini təşkil edib.
VIII Qurultayın keçirildiyi dövrün ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunmasıdır. YAP rəhbərliyi tərəfindən də bu məqam qurultayın əvvəlki tədbirlərdən fərqli xüsusiyyəti kimi vurğulanıb. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, VII Qurultay 2020-ci il Zəfərindən qısa müddət sonra keçirilmişdi, VIII Qurultay isə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdiyi şəraitdə baş tutur.
Bu siyasi reallıq YAP-ın gələcək fəaliyyətinin məzmununa da təsir göstərə bilər. Çünki ərazi bütövlüyünün bərpası ilə uzun illər ölkənin siyasi gündəmində olan əsas məsələlərdən biri yeni mərhələyə keçib. İndi azad edilmiş ərazilərin bərpası, insanların öz doğma yaşayış məntəqələrinə qayıtması, infrastrukturun yenilənməsi və həmin ərazilərin ölkənin sosial-iqtisadi həyatına inteqrasiyası kimi məsələlər ön plana çıxır.
Yeni siyasi mərhələnin başqa bir xüsusiyyəti Azərbaycanın regional münasibətlərdəki rolunun dəyişməsi ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyev VIII Qurultayda YAP-ın yalnız Azərbaycanın deyil, Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi qüvvəsi olduğunu bildirib. Bu fikir partiyanın regiondakı siyasi çəkisinə dair Prezidentin mövqeyini əks etdirir.
Partiyanın fəaliyyətində təşkilati məsələlər də qurultayın mühüm istiqamətlərindən biri olub. VIII Qurultaya hazırlıq çərçivəsində YAP-ın 84 yerli təşkilatında hesabat konfranslarının keçirilməsi və 16 239 nəfərin həmin tədbirlərdə iştirakı barədə məlumat verilib. Hesabatların müzakirə olunması, nəticələrin təhlili və qurultaya nümayəndələrin seçilməsi partiyanın daxili təşkilati mexanizmlərinin mühüm hissəsini təşkil edib.
Bu proses siyasi təşkilatların fəaliyyətində yerli strukturların rolunu da gündəmə gətirir. Mərkəzi qərarların yerli təşkilatlarda necə həyata keçirilməsi, üzvlərlə əlaqələrin qurulması, ictimai tədbirlərin təşkili və yeni üzvlərin siyasi proseslərə cəlb edilməsi partiyanın ümumi fəaliyyətinin nəticələrinə təsir edən amillər sırasındadır.
YAP-ın uzunmüddətli fəaliyyətinin başqa bir xüsusiyyəti onun üzvlük bazasının genişlənməsi ilə bağlıdır. YAP-ın VIII Qurultayla bağlı yaydığı məlumatda partiyanın hazırda 800 minə yaxın üzvü olduğu, VII Qurultayla VIII Qurultay arasındakı dövrdə isə 95 379 nəfərin partiya sıralarına qəbul edildiyi bildirilib.
Bu göstəricilər partiyanın təşkilati miqyasının geniş olduğunu göstərən məlumat kimi təqdim edilir. Bununla yanaşı, böyük üzvlük bazası siyasi təşkilat üçün yeni məsuliyyətlər də yaradır. Müxtəlif yaş və sosial qrupları təmsil edən üzvlərin siyasi proseslərdə fəallığının artırılması, gənclərin təşkilati işlərə cəlb edilməsi və müasir kommunikasiya vasitələrindən istifadə partiyanın gələcək fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri ola bilər.
Müasir dövrdə siyasi partiyaların fəaliyyəti yalnız ənənəvi toplantılarla məhdudlaşmır. İnformasiya texnologiyalarının inkişafı siyasi kommunikasiyanın xarakterini dəyişib. Sosial media platformaları, rəqəmsal informasiya kanalları və onlayn ictimai müzakirələr siyasi təşkilatların cəmiyyətlə əlaqələrində yeni imkanlar yaradır. Bu şəraitdə siyasi partiyaların qarşısında informasiya ilə işləmək, ictimai suallara operativ cavab vermək və müxtəlif sosial qruplarla əlaqələri genişləndirmək kimi vəzifələr dayanır.
YAP-ın VIII Qurultayı həmçinin siyasi irs məsələsinin də önə çıxdığı tədbir olub. Qurultay nümayəndələrinin Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etməsi və onun xatirəsini yad etməsi partiyanın öz siyasi tarixində Ulu Öndərin roluna verdiyi əhəmiyyəti nümayiş etdirib.
Heydər Əliyevin siyasi irsi ilə bağlı məsələlər YAP-ın fəaliyyətində uzun müddətdir əsas mövzulardan biri kimi təqdim olunur. VIII Qurultayda da bu xəttin davamlılığı xüsusi şəkildə ifadə edilib. Prezident İlham Əliyevin “Ulu Öndərin siyasi xətti dəyişməz olaraq qalır” fikri partiyanın siyasi kursunun əsas prinsiplərinin qorunmasına dair mövqeni əks etdirir.
Lakin siyasi xəttin davamlılığı onun bütün konkret vasitələrinin dəyişməz qalması demək deyil. Siyasi, iqtisadi və sosial mühit dəyişdikcə qarşıya çıxan məsələlər də yenilənir. Bu baxımdan siyasi təşkilatlar ümumi prinsipləri qorumaqla yanaşı, yeni çağırışlara cavab verən üsul və mexanizmlər formalaşdırmalıdırlar.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası belə dəyişikliklərin ən böyük nümunələrindən biridir. Uzun illər ərzində ölkənin siyasi gündəmində əsas yer tutan işğal probleminin aradan qaldırılması yeni dövlət siyasəti prioritetlərinin meydana çıxmasına səbəb olub. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması və əhalinin qayıdışı uzunmüddətli proseslərdir. Bu məsələlər həm dövlət strukturlarının, həm də ictimai-siyasi institutların qarşısında yeni vəzifələr qoyur.
YAP-ın siyasi fəaliyyətinin qarşıdakı mərhələsində də bu reallıqların nəzərə alınması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Siyasi təşkilatların fəaliyyətində dövlətçilik məsələləri ilə yanaşı, sosial məsələlərə, vətəndaşların ictimai fəallığına, gənclərin inkişafına, qadınların siyasi və ictimai proseslərdə iştirakına, yerli təşəbbüslərin dəstəklənməsinə diqqətin artırılması cəmiyyətlə əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
VIII Qurultayda partiyanın fəallarının ölkənin keçdiyi inkişaf yolunda roluna da toxunulub. Prezident İlham Əliyev YAP fəallarının Azərbaycanın son illərdəki yolunda böyük payının və töhfəsinin olduğunu bildirib.
Partiya fəallarının fəaliyyəti siyasi təşkilatların cəmiyyətlə əlaqələrinin əsas vasitələrindən biridir. Yerli təşkilatların üzvləri müxtəlif ictimai tədbirlərdə, maarifləndirmə layihələrində, sosial təşəbbüslərdə və digər fəaliyyətlərdə iştirak etməklə siyasi təşkilatın cəmiyyət daxilindəki fəaliyyətini təmin edirlər. Bu baxımdan təşkilati strukturun effektivliyi yalnız formal göstəricilərlə deyil, real ictimai fəaliyyətlə də ölçülə bilər.
VIII Qurultayın digər mühüm xüsusiyyəti onun siyasi sabitliyin və dövlətçilik məsələlərinin ön planda olduğu bir mərhələdə keçirilməsidir. Azərbaycan son illərdə həm regional təhlükəsizlik, həm də beynəlxalq münasibətlər baxımından əhəmiyyətli proseslərin iştirakçısı olub. Belə bir şəraitdə siyasi partiyaların fəaliyyətində xarici siyasət, milli təhlükəsizlik və iqtisadi müstəqillik məsələləri də əhəmiyyətini qoruyur.
Prezident İlham Əliyevin qurultayda səsləndirdiyi fikirlər YAP-ın siyasi xəttinin əsas istiqamətlərinin dövlət müstəqilliyi və dövlətçilik anlayışları ətrafında formalaşdığını göstərir. Eyni zamanda partiyanın qarşısında duran konkret məsələlərin zamanla dəyişdiyi də qeyd olunur.
VIII Qurultay bu baxımdan siyasi davamlılıqla yenilənmə arasında əlaqənin müzakirəsi üçün də mühüm platformadır. Bir siyasi təşkilatın uzun müddət fəaliyyət göstərməsi onun yalnız keçmiş təcrübəsinə deyil, yeni reallıqları dərk etməsinə də bağlıdır. Cəmiyyət dəyişdikcə siyasi kommunikasiyanın dili, təşkilati mexanizmlər və ictimai gözləntilər də dəyişir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı məhz belə bir dəyişiklik mərhələsinə təsadüf edib. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin tam bərpası, azad edilmiş ərazilərdə quruculuq işlərinin davam etməsi, regional əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi və iqtisadi inkişaf gündəminin yenilənməsi Azərbaycanın siyasi həyatında yeni şərait yaradıb.
Qurultayın nəticələrinə dair YAP tərəfindən yayılan məlumatda qarşıya qoyulan vəzifələrin gələcək uğurlar və yeni nəticələr üçün istiqamət müəyyənləşdirdiyi qeyd olunur. Bu yanaşma qurultayın təşkilati toplantı olmaqla yanaşı, partiyanın gələcək fəaliyyətinin konturlarının müəyyənləşdirildiyi siyasi tədbir kimi təqdim edilməsinə əsas verir.
Yeni mərhələdə siyasi təşkilatlar üçün əsas məsələlərdən biri cəmiyyətin dəyişən gözləntilərini düzgün qiymətləndirməkdir. İqtisadi inkişafın yeni istiqamətləri, rəqəmsallaşma, təhsil, məşğulluq, sosial siyasət, gənclərin ictimai fəallığı və informasiya təhlükəsizliyi kimi məsələlər siyasi gündəmin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Bu proseslər siyasi partiyaların fəaliyyətində də yeni yanaşmalar tələb edir.
YAP-ın üç onillikdən artıq fəaliyyəti ona geniş təşkilati təcrübə qazandırıb. VIII Qurultay isə həmin təcrübənin yeni siyasi və ictimai reallıqlar kontekstində nəzərdən keçirilməsi üçün imkan yaradıb. Qurultayda səsləndirilən fikirlər göstərir ki, partiyanın siyasi xəttində müstəqillik və dövlətçilik anlayışları əsas istiqamətlər kimi qorunur, konkret vəzifələr isə dəyişən şəraitə uyğun olaraq yenilənir.
Bu mənada VIII Qurultayın əhəmiyyətini yalnız partiyanın daxili məsələləri ilə məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Qurultay Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında son illərdə baş verən dəyişikliklərin siyasi təşkilatların fəaliyyətinə təsirini də nümayiş etdirir. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası ölkənin siyasi tarixində yeni səhifə açdığı kimi, siyasi institutların qarşısında da yeni fəaliyyət istiqamətləri yaradıb.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı uzunmüddətli siyasi fəaliyyətin növbəti mərhələsinin başlanğıcı kimi təqdim olunur. Bu mərhələdə partiyanın qarşısında həm əvvəlki siyasi xəttin əsas prinsiplərini qorumaq, həm də yeni dövrün tələblərinə cavab verən təşkilati və ictimai fəaliyyət mexanizmlərini inkişaf etdirmək vəzifələri dayanır.
Qurultayda Prezident İlham Əliyevin çıxışı da bu iki istiqamətin bir-birini tamamladığını göstərir. Bir tərəfdən Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi xəttinin davamlılığı vurğulanır, digər tərəfdən dəyişən şəraitdə yeni taktiki və strateji məqsədlərin meydana çıxa biləcəyi qeyd edilir.
Beləliklə, YAP-ın VIII Qurultayı partiyanın siyasi tarixinin növbəti mərhələsini müəyyən edən tədbir olmaqla yanaşı, Azərbaycanın yeni reallıqlarının ictimai-siyasi müstəvidə müzakirəsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Qarşıdakı dövrdə partiyanın fəaliyyətinin necə inkişaf edəcəyi onun yeni sosial, iqtisadi və siyasi çağırışlara hansı yanaşmaları formalaşdırmasından, təşkilati imkanlarından və cəmiyyətlə əlaqələrindən asılı olacaq.
Nəbi Sadıqov,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
