1993-cü ilin siyasi reallığını anlamaq üçün Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində qarşılaşdığı problemləri birlikdə nəzərdən keçirmək lazımdır. Rəsmi tarix mənbəsində həmin dövr iqtisadiyyatın zəifləməsi, daxili siyasi mübarizə və Ermənistanın hərbi təcavüzü ilə müşayiət olunan mürəkkəb mərhələ kimi xarakterizə edilir. Belə şəraitdə əsas məsələ yalnız ayrı-ayrı siyasi problemlərin həlli deyil, dövlətin idarəçilik qabiliyyətinin bərpası idi.
3 oktyabr 1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi dövlətçilik prosesində institusional mərhələyə keçidi sürətləndirdi. Dövlət hakimiyyətinin fəaliyyət qabiliyyətinin artırılması, idarəetmə sisteminin möhkəmləndirilməsi və siyasi qərarların hüquqi çərçivədə həyata keçirilməsi əsas istiqamətlərə çevrildi. Dövlətin böhrandan çıxması yalnız siyasi iradə deyil, həm də işlək institutların yaradılmasını tələb edirdi.
Bu prosesin mühüm hüquqi nəticələrindən biri 1995-ci ildə Konstitusiyanın qəbul edilməsi oldu. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Ulu Öndər Heydər Əliyevin sədrliyi ilə hazırlanmış komissiyanın fəaliyyəti nəticəsində hazırlanmış və 12 noyabr 1995-ci ildə referendumda qəbul edilmişdir. Konstitusiya 27 noyabrda qüvvəyə minmişdir.
Konstitusiyanın qəbul edilməsi siyasi böhrandan institusional dövlətçiliyə keçidin hüquqi göstəricilərindən biri idi. Çünki dövlətin əsas institutlarının səlahiyyətləri, insan hüquqları, hakimiyyətin təşkili və dövlət-cəmiyyət münasibətlərinin fundamental prinsipləri vahid sənəddə sistemləşdirildi. Bu, dövlət idarəçiliyinin şəxslərdən və cari siyasi vəziyyətdən daha çox hüquqi normalara əsaslanması üçün çərçivə yaratdı.
Bu baxımdan 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycanın siyasi tarixində yalnız böhran şəraitində keçirilmiş prezident seçkisi kimi deyil, institusional dövlətçiliyə keçidin mühüm başlanğıc mərhələsi kimi də araşdırılmalıdır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi ilə dövlətin siyasi, hüquqi və iqtisadi dayaqlarının sistemləşdirilməsi prosesi sürətləndi. Sonrakı illərin dövlət quruculuğu həmin institusional xəttin müxtəlif istiqamətlərdə inkişafını göstərdi.
Zakir Şahverdi,
YAP Nizami rayon təşkilatının fəalı
