Azərbaycanda son iki onillik ərzində həyata keçirilən ardıcıl və məqsədyönlü dövlət siyasəti nəticəsində ölkənin infrastruktur xəritəsi əsaslı şəkildə dəyişmişdir. Həm paytaxt Bakıda, həm də respublikanın bütün bölgələrində icra edilən genişmiqyaslı layihələr sosial-iqtisadi inkişafın dayanıqlı əsaslar üzərində qurulmasına imkan yaratmışdır. Müxtəlif dövrləri əhatə edən regional inkişaf proqramları ölkə üzrə balanslı tərəqqini təmin etmiş, illərlə yığılıb qalmış problemlər mərhələli şəkildə aradan qaldırılmışdır.
Enerji təhlükəsizliyi sahəsində əldə edilən nəticələr bu inkişafın ən mühüm göstəricilərindən biridir. Keçmiş illərdə elektrik enerjisi çatışmazlığı ilə üzləşən Azərbaycan bu gün tamamilə fərqli bir mərhələyə qədəm qoymuşdur. Müasir elektrik stansiyalarının tikintisi, generasiya güclərinin artırılması, ötürücü xətlərin və yarımstansiyaların yenilənməsi nəticəsində ölkənin enerji sistemi vahid və dayanıqlı mexanizm kimi fəaliyyət göstərir. Hazırda mövcud generasiya gücü daxili ehtiyacları tam qarşılayır və artıq ixrac imkanları yaradılmışdır. Bu da Azərbaycanın regional enerji bazarında rolunu daha da gücləndirir.
Qaz təchizatı sahəsində də köklü dəyişikliklər baş vermişdir. Uzun illər daxili tələbatı ödəməkdə çətinlik çəkən qaz infrastrukturu bu gün demək olar ki, bütün ölkəni əhatə edir. Əhalinin böyük əksəriyyəti təbii qazla təmin olunmuşdur ki, bu da sosial rifahın yüksəlməsinə və ekoloji vəziyyətin yaxşılaşmasına mühüm təsir göstərmişdir. Paralel olaraq Azərbaycan beynəlxalq qaz ixracatçısı kimi mövqeyini möhkəmləndirmiş, bir sıra ölkələrin enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaşa çevrilmişdir.
Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ölkənin ümumi inkişaf prosesində xüsusi yer tutur. Magistral yolların, regionlararası və kənd yollarının, körpülərin və tunellərin tikintisi iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə, regionların mərkəzlərlə inteqrasiyasına şərait yaratmışdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə isə infrastruktur quruculuğu tamamilə yeni mərhələyə keçmişdir. Elektrik, qaz, su, yol və digər əsas kommunikasiyalar sıfırdan qurularaq həmin ərazilərin sürətli bərpasına və iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunmasına imkan verir.
Su ehtiyatlarının idarə edilməsi məsələsi son illərdə dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən birinə çevrilmişdir. Ölkənin müxtəlif bölgələrində inşa edilmiş iri su anbarları içməli su və suvarma təminatında mühüm rol oynayır. Bu obyektlər təkcə mövcud ehtiyacları qarşılamaqla kifayətlənmir, eyni zamanda gələcəkdə yarana biləcək risklərin qarşısının alınmasına xidmət edir. Paytaxt və regionlar üçün su mənbələrinin şaxələndirilməsi uzunmüddətli təhlükəsizliyin əsas şərti kimi müəyyən edilib. İşğal dövründə su resurslarından təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunması ölkəyə ciddi zərər vurmuşdur. Su anbarlarının qeyri-sabit rejimdə istismarı kənd təsərrüfatına və yaşayış məntəqələrinə böyük problemlər yaratmışdır. Azadlıqdan sonra həmin ərazilərdə su təsərrüfatı obyektləri bərpa edilmiş, yeni layihələr icra olunmuş və su ehtiyatlarının idarə olunması tam dövlət nəzarətinə qaytarılmışdır. Bu addımlar bölgənin kənd təsərrüfatı potensialının yenidən canlanmasına şərait yaradır.
Qlobal iqlim dəyişikliklərinin yaratdığı risklər fonunda su təhlükəsizliyinə yanaşma daha sistemli xarakter almışdır. Azərbaycanın su ehtiyatlarının bir hissəsinin ölkə hüdudlarından kənarda formalaşması bu sahədə xüsusi həssaslıq tələb edir. Məhz bu səbəbdən mövcud mənbələrin qorunması, itkilərin azaldılması, uçot sisteminin təkmilləşdirilməsi və mövsümi ehtiyatların yaradılması əsas vəzifələr sırasında yer alır. Məqsəd əhalinin, sənayenin və kənd təsərrüfatının dayanıqlı su ilə təmin olunmasıdır.
Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının içməli su ilə təminatı ilə bağlı problemlərin köklü həlli üçün uzunmüddətli dövlət proqramı hazırlanmışdır. Proqram çərçivəsində su təchizatının genişləndirilməsi, fasiləsiz təminatın artırılması, yeni infrastruktur obyektlərinin inşası və mövcud şəbəkələrin yenilənməsi nəzərdə tutulur. Layihənin maliyyələşdirilməsi həm dövlət vəsaitləri, həm də beynəlxalq maliyyə institutlarının cəlb edilməsi hesabına həyata keçiriləcək. Bu yanaşma ölkənin maliyyə dayanıqlılığına uyğun şəkildə formalaşdırılıb. Proqramın icrası nəticəsində su itkilərinin azaldılması xüsusi diqqət mərkəzində olacaq. Hazırda mövcud ehtiyatların əhəmiyyətli hissəsi texniki itkilər səbəbindən səmərəsiz istifadə olunur. Yeni texnologiyaların tətbiqi və şəbəkələrin yenilənməsi bu problemin aradan qaldırılmasına imkan verəcək. Eyni zamanda kanalizasiya xidmətlərinin əhatə dairəsi genişləndiriləcək, yağış sularının idarə olunması üçün yeni kollektor sistemləri qurulacaq.
Ekoloji təhlükəsizlik də aparılan islahatların ayrılmaz hissəsidir. Xəzər dənizinin qorunması məqsədilə çirkab sularının tam təmizlənməsi üçün müasir qurğuların yaradılması nəzərdə tutulur. Mövcud sutəmizləyici stansiyaların modernləşdirilməsi və istehsal gücünün artırılması bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardandır. Abşeron yarımadasının su təminatını gücləndirmək üçün alternativ mənbələrin yaradılması da gündəmdədir. Bu çərçivədə dəniz suyunun təmizlənməsi texnologiyalarının tətbiqi ilə yeni su mənbələrinin formalaşdırılması planlaşdırılır. Texnoloji inkişaf və xarici investisiyaların cəlbi hesabına həyata keçirilən bu layihə uzunmüddətli perspektivdə su təhlükəsizliyinə ciddi töhfə verəcək.
Bütün bu tədbirlər onu göstərir ki, Azərbaycanda infrastruktur quruculuğu təsadüfi addımlar deyil, ardıcıl və strateji yanaşmanın nəticəsidir. Enerji, nəqliyyat, su və kommunal sahələrdə həyata keçirilən layihələr ölkənin iqtisadi gücünü artırmaqla yanaşı, vətəndaşların həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və gələcək nəsillər üçün etibarlı inkişaf mühitinin formalaşdırılmasına xidmət edir.
Cavid Cəfərzadə,
Xəzər rayonu, 206 nömrəli tam orta məktəbin direktoru
