Azərbaycanın cənub-qərbində, Qarabağ yaylasınıncənub-şərqində yerləşən Qubadlı rayonu ölkəmizinözünəməxsus təbii xüsusiyyətləri və tarixi keçmişi iləseçilən ərazilərindəndir. Rayonun coğrafi mövqeyionun yaşayış məntəqələrinin formalaşmasına, təsərrüfat ənənələrinin inkişafına və qonşu ərazilərləəlaqələrinin yaranmasına təsir göstərib. Ərazinin relyefquruluşu, təbii landşaftı və iqlim xüsusiyyətləri buradayaşayan insanların həyat tərzinin müəyyənləşməsindəmühüm rol oynayıb. Qubadlı yalnız coğrafi məkankimi deyil, həm də insanların doğma yurdunabağlılığını, milli-mədəni dəyərlərini və tarixi yaddaşınıözündə yaşadan ərazi kimi əhəmiyyət daşıyır.
Qubadlının yerləşdiyi coğrafi ərazi təbiətin müxtəlifformalarının bir arada müşahidə olunması iləsəciyyələnir. Dağlıq sahələr, dərələr, çay vadiləri vəyaşıllıq əraziləri rayonun landşaft mənzərəsinizənginləşdirir. Bu müxtəliflik təbii ehtiyatlarınformalaşmasına və ərazidən istifadə imkanlarınınfərqlənməsinə səbəb olur. Dağlıq sahələrdəheyvandarlıq üçün əlverişli şərait yarana bildiyi halda, uyğun torpaq və su ehtiyatlarına malik ərazilərəkinçilik fəaliyyətinin inkişafına imkan verir. Belətəbii müxtəliflik rayonun ənənəvi təsərrüfat sistemininformalaşmasına və yerli əhalinin təbiətlə sıx bağlıhəyat tərzi sürməsinə şərait yaradıb.
Coğrafi mövqe hər bir yaşayış məntəqəsinin tarixiinkişafına təsir edən əsas amillərdən biridir. Qubadlıdada ərazinin təbii quruluşu kəndlərin yerləşməsinə, insanların gündəlik hərəkət marşrutlarına və təsərrüfatəlaqələrinə təsir göstərib. Yerli əhali uzun illər ərzindəmövcud təbii imkanlardan istifadə edərək öz yaşayışənənələrini formalaşdırıb. Torpaqla bağlı əməkvərdişləri, ailə təsərrüfatı ənənələri və təbiiresurslardan istifadə təcrübəsi rayonun sosial-iqtisadihəyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu xüsusiyyətlərQubadlının yalnız fiziki coğrafiyasını deyil, həm dəyerli icmaların mədəni kimliyini anlamaq üçünəhəmiyyətlidir.
Qubadlı rayonunun tarixi inkişafında işğal dövrü ağırmərhələ kimi yadda qalıb. 1993-cü ildə rayonun işğalolunması nəticəsində əhali doğma yaşayışməntəqələrini tərk etməyə məcbur olub, bölgəninsosial-iqtisadi həyatı ciddi zərər görüb. İnsanların öztorpaqlarından uzaqda yaşaması onların ailəənənələrinə, təsərrüfat fəaliyyətinə və gündəlikhəyatına təsirsiz ötüşməyib. Bununla belə, Qubadlıyamənəvi bağlılıq qorunub saxlanılıb. Sakinlər doğmatorpaqlarının xatirəsini yaşadıb, gələcəkdə geriqayıtmaq ümidini itirməyiblər. 2020-ci ildə şəhərinişğaldan azad olunması isə rayonun inkişafında yenimərhələnin başlanmasına imkan yaradıb.
Qubadlının azad olunmasından sonra rayonun təbii vəiqtisadi potensialının yenidən qiymətləndirilməsimühüm məsələyə çevrilib. Uzun illər ərzində zərərgörmüş infrastrukturun bərpası, yolların yenilənməsi, kommunal sistemlərin qurulması və yaşayışməntəqələrinin inkişafı bölgənin gələcəyi üçünvacibdir. Bu işlər həyata keçirilərkən rayonun coğrafixüsusiyyətləri nəzərə alınmalı, ərazinin relyefinə vətəbii şəraitinə uyğun layihələr hazırlanmalıdır. Şəhərsalma və infrastruktur planlaşdırılmasında ekolojitarazlığın qorunması, su ehtiyatlarından düzgünistifadə və torpaqların mühafizəsi əsas prinsiplərsırasında olmalıdır. Belə yanaşma Qubadlının həmiqtisadi, həm də ekoloji baxımdan dayanıqlı inkişafınaşərait yaradar.
Rayonun iqtisadi həyatının canlandırılması üçün yerliimkanların düzgün müəyyənləşdirilməsi vacibdir. Əkinçilik və heyvandarlıq sahələrinin inkişafı, kəndtəsərrüfatı məhsullarının emalı, kiçik sahibkarlığıngenişləndirilməsi və xidmət sahələrinin yaradılmasıəhalinin məşğulluğuna müsbət təsir göstərə bilər. Bunun üçün müasir istehsal üsullarının tətbiqi, logistika imkanlarının yaxşılaşdırılması və bazarlaraçıxışın asanlaşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qubadlının təbii şəraitinə uyğun seçilən iqtisadifəaliyyət istiqamətləri rayonun resurslarından dahasəmərəli istifadə olunmasına imkan verəcək. Eynizamanda, yerli sakinlərin iqtisadi layihələrdəiştirakının təşviqi bölgənin sosial həyatınıncanlanmasını sürətləndirə bilər.
Qubadlının coğrafi və tarixi xüsusiyyətlərininöyrənilməsi gənc nəslin doğma yurda bağlılığınıngücləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Rayonun təbiəti, yaşayış məntəqələrinin tarixi, yerliadət-ənənələri və mədəni irsi haqqında biliklərinqorunması milli yaddaşın davamlılığını təmin edir. Təhsil və maarifləndirmə tədbirləri vasitəsilə gənclərəQubadlının Azərbaycanın ümumi tarixində tutduğu yerhaqqında məlumat verilməsi onların vətənpərvərlikhisslərini gücləndirə bilər. Tarixi irsin qorunması iləmüasir inkişafın uzlaşdırılması rayonun gələcəknəsillərə həm mənəvi, həm də maddi sərvət kimiötürülməsinə xidmət edəcək.
Qubadlı rayonunun coğrafi mövqeyi və təbii şəraitionun gələcək inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır. Buimkanların reallaşdırılması üçün təbiətin mühafizəsi, infrastrukturun inkişafı, iqtisadi fəallığın artırılması vəəhalinin yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılmasıistiqamətində kompleks tədbirlər həyata keçirilməlidir. Rayonun tarixi keçmişi ilə müasir inkişaf hədəflərininəlaqələndirilməsi onun gələcəyinin düzgünplanlaşdırılmasına kömək edə bilər. Qubadlı bu günAzərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinindirçəldilməsi prosesində mühüm yer tutur. Onun təbiipotensialının qorunması və iqtisadi imkanlarınıngenişləndirilməsi bölgənin uzunmüddətli inkişafına, sakinlərin rifahına və ölkənin ümumi tərəqqisinə töhfəverəcək.
Şəhanə Yaqutova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
