15 aprel Azərbaycanın elm tarixinə təkcə bir alimin deyil, həm də xalqın sevgisini qazanmış nəcib bir şəxsiyyətin – akademik Zərifə xanım Əliyevanın anım günü kimi həkk olunub. Onun həyat hekayəsi fədakarlıqla yoğrulmuş bir xidmət nümunəsi, elmi fəaliyyəti isə oftalmologiya dünyasına tutulan parlaq bir işıqdır.
Zərifə xanım Əliyeva elə bir ailədə dünyaya göz açmışdı ki, orada Vətənə xidmət və elmə bağlılıq ali dəyər hesab olunurdu. Görkəmli dövlət xadimi Əziz Əliyevdən aldığı tərbiyə, sonradan müasir Azərbaycanın qurucusu Heydər Əliyevlə birgə addımladığı ömür yolu onu həm mənəvi, həm də intellektual cəhətdən zirvələrə daşıdı. Lakin o, heç vaxt bu adların kölgəsində qalmadı; öz zəhməti, qabiliyyəti və insanlara olan sonsuz sevgisi ilə öz adını tarixə qızıl hərflərlə yazdırdı.
Zərifə xanımın elmi fəaliyyəti Azərbaycan tibb elmi üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ötən əsrin ortalarında Azərbaycanda geniş yayılmış və insanların görmə qabiliyyətini itirməsinə səbəb olan traxoma xəstəliyinə qarşı mübarizə onun adı ilə bağlıdır. O, laboratoriyalarda deyil, birbaşa xəstəlik ocaqlarında – zavod və fabriklərdə, kəndlərdə xəstələri müayinə edir, onlara şəfa paylayırdı.
Akademikin apardığı tədqiqatlar oftalmologiyanın ən çətin sahələrindən birinə – peşə patologiyalarına həsr olunmuşdu. Kimya və neft sənayesində çalışan insanların görmə orqanlarına təsir edən zərərli maddələrin öyrənilməsi sahəsindəki fəaliyyəti dünya miqyasında yüksək qiymətləndirilib. Təsadüfi deyil ki, o, oftalmologiya sahəsində ən nüfuzlu mükafatlardan biri olan M.İ.Averbax adına mükafatın (SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının mükafatı) ilk qadın laureatı olmuşdur.
Zərifə xanım üçün həkimlik sadəcə peşə deyil, həm də bir vicdan missiyası idi. O, hesab edirdi ki, həkimin xəstəyə verdiyi mənəvi dəstək ən güclü dərmandan belə təsirlidir. Onun “Həkimin etik davranışı” mövzusundakı mülahizələri bu gün də tibb tələbələri üçün əsas etik kodeks rolunu oynayır.
”Həkimin mənəvi saflığı onun peşəkar uğurunun təməlidir.” — Bu fikir Zərifə xanımın bütün fəaliyyətinin ana xəttini təşkil edirdi.
Bu gün Zərifə xanım Əliyevanın irsi onun adını daşıyan Milli Oftalmologiya Mərkəzində, tələbələrinin apardığı elmi araşdırmalarda yaşayır. Onun yaratdığı məktəb yüzlərlə gənc həkimin yetişməsinə və minlərlə insanın yenidən dünyaya işıqlı gözlərlə baxmasına vəsilə olur.
Onun ömür yolu həm də bir Azərbaycan qadınının obrazıdır: sadiq ömür-gün yoldaşı, qayğıkeş ana və dünyaşöhrətli alim. Heydər Əliyev kimi nəhəng bir şəxsiyyətin mənəvi dayağı olmaqla yanaşı, öz zərif çiyinlərində elmin ağır yükünü daşımaq hər kəsə nəsib olmayan böyüklükdür.
15 aprel təkcə bir hüzün günü deyil, həm də bir qürur günüdür. Biz xalq olaraq fəxr edirik ki, tariximizdə Zərifə xanım Əliyeva kimi nəcib, xeyirxah və nurlu bir şəxsiyyət var. Onun xatirəsi hər zaman qəlblərdə, xidmətləri isə Azərbaycan elminin ən parlaq səhifələrində yaşayacaqdır.
Ruhu şad olsun!
Kərimova Nurəngiz Əli qızı
Bakı Slavyan Universiteti, regionşünaslıq kafedrasının müəllimi
