Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında enerji əməkdaşlığı ənənəvi enerji resurslarının tranziti ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsini də əhatə edən yeni mərhələyə keçir. Oktyabrın 8-də Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşündə Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Mərkəzi Asiyanın enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılmasında oynadığı rolu və yaşıl enerji istiqamətində əməkdaşlığın genişləndirildiyini diqqətə çatdırıb
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu prosesdə mühüm amillərdən biridir. Mərkəzi Asiyanın enerji resurslarının Xəzər üzərindən Azərbaycan ərazisinə, daha sonra isə beynəlxalq bazarlara daşınması üçün mövcud infrastrukturdan istifadə edilir. Prezidentin bildirdiyinə görə, Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisindən tranziti həyata keçirilir və bu daşımaların həcmi artır.
Lakin enerji əməkdaşlığının gündəliyində artıq yalnız neft və qaz yoxdur. Bərpaolunan enerji layihələri regional əməkdaşlığın yeni istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Azərbaycan Qazaxıstan və Özbəkistanla birlikdə yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində iş aparır.
Yaşıl enerji dəhlizi ideyası regionun enerji potensialının daha geniş coğrafiyada istifadəsinə imkan verə bilər. Günəş və külək enerjisi baxımından böyük potensiala malik Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycanın enerji sisteminin əlaqələndirilməsi gələcəkdə elektrik enerjisinin ixracı və tranziti üçün yeni imkanlar yarada bilər. Bu istiqamət Azərbaycan üçün də əhəmiyyətlidir. Ölkə son illərdə enerji sisteminin şaxələndirilməsi və bərpaolunan enerji istehsalının artırılması ilə bağlı layihələr həyata keçirir. Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlıq isə bu prosesə regional ölçü qazandırır.
Enerji sahəsində əməkdaşlığın digər mühüm tərəfi mövcud infrastrukturun yeni məqsədlərə uyğunlaşdırılmasıdır. Neft və qazın tranziti ilə formalaşmış bağlantılar gələcəkdə elektrik enerjisi və rəqəmsal kommunikasiya xətləri ilə tamamlanan daha geniş regional şəbəkənin bir hissəsinə çevrilə bilər. Prezident İlham Əliyevin çıxışında enerji sahəsinin nəqliyyatla paralel şəkildə təqdim olunması da diqqət çəkir. Bu iki istiqamət bir-birindən ayrı deyil. Enerji resurslarının daşınması üçün nəqliyyat infrastrukturu, elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün isə müasir şəbəkələr tələb olunur. Beləliklə, Xəzər hövzəsi həm yük, həm enerji, həm də rəqəmsal bağlantılar baxımından daha geniş regional inteqrasiya məkanına çevrilir.
Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə Azərbaycan arasında enerji əməkdaşlığının genişlənməsi iqtisadi əlaqələrin şaxələnməsinə də xidmət edə bilər. Ənənəvi enerji resurslarının tranziti ilə bərpaolunan enerji layihələrinin paralel inkişafı gələcək əməkdaşlığın daha çox istiqaməti əhatə etməsinə imkan verir.
Türkmənbaşı görüşündə səslənən fikirlərdən görünür ki, enerji məsələsi artıq yalnız resursların ixracı və tranziti çərçivəsində nəzərdən keçirilmir. Gündəliyə yaşıl enerji, regional enerji sistemlərinin əlaqələndirilməsi və yeni enerji dəhlizlərinin yaradılması kimi məsələlər də daxil edilir. Bu isə Azərbaycan-Mərkəzi Asiya əməkdaşlığının enerji sahəsində də yeni mərhələyə keçdiyini göstərən əsas məqamlardan biridir.
Günay Qənizadə,
Xəzər rayonunun gənc fəalı,
Milli Aviasiya Akademiyasının tələbəsi
