Tarix göstərir ki, müharibələr adətən böyük fədakarlıqlar, siyasi manipulyasiyalar və strateji çətinliklərlə müşayiət olunur. Bununla belə, bəzi ölkələr, mövcud siyasi və hərbi imkanlarını səmərəli istifadə etməklə, öz torpaqlarını qorumaq və xalqının suveren hüquqlarını təmin etməkdə nadir nümunə göstərmişlər.Ədalətli müharibə anlayışı beynəlxalq hüquqda müharibənin qanuniliyi və haqlı səbəblərlə aparılmasını ifadə edir. Belə müharibələrdə əsas məqsəd yalnız düşmənin məğlub edilməsi deyil, həm də ölkənin ərazi bütövlüyünün qorunması və vətəndaşların hüquqlarının təmin olunmasıdır. Lakin real tarix göstərir ki, tam və mütləq qələbə nadir hallarda əldə edilir. Məsələn, II Dünya Müharibəsi zamanı bir çox ölkələr böyük ərazilərini itirsələr də, bəzi dövlətlər strateji diplomatiya və hərbi hazırlıq sayəsində öz ərazi bütövlüyünü qorumağı bacarmışdır.
Ölkələrin hər qarış torpağı azad etməsi və suverenliyini təmin etməsi həm də milli kimliyin qorunması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Torpaq yalnız fiziki sərhəd deyil, həm də xalqın mədəni, tarixi və sosial varlığının göstəricisidir. Ərazi bütövlüyünü bərpa etmək üçün aparılan müharibələr yalnız hərbi əməliyyatlar deyil, həm də diplomatik danışıqlar, beynəlxalq hüquq normaları və xalq dəstəyinin sintezini tələb edir. Bu səbəbdən, belə müvəffəqiyyətli nümunələr nadir hesab olunur.Azərbaycan xalqının 44 günlük müharibəsi,mübarizəsi də buna nümunədir.
Hər qarış torpağını azad etməsi isə ölkənin yalnız taktiki üstünlükdən asılı olmayıb, həm də strateji planlaşdırma, xalqın iradəsi və beynəlxalq dəstəyin birgə nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Nəticə olaraq, dünyada nadir hallar göstərir ki, yalnız güclü ordu və strateji hazırlığı olan dövlətlər deyil, həm də milli birliyi qoruyan və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə sadiq qalan ölkələr öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin edə bilirlər. Belə nümunələr tarixdə nadir olsa da, onlar bütün xalqlara müstəqilliyin qorunmasının mümkün olduğunu göstərir. Ədalətli müharibə və tam qələbə bir çox faktordan asılıdır; lakin əsas məqam hər bir ölkənin öz xalqının hüquqlarını, torpağını və suverenliyidir.Ədalətli müharibə anlayışıbeynəlxalq hüquqda müharibənin qanuni və haqlı səbəblərlə aparılmasını ifadə edir.
Dövlətin öz payına düşən torpağı azad etməsi və suverenliyini təmin etməsi milli kimliyin qorunması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Torpaq yalnız fiziki sərhəd deyil, həm də xalqın tarixi, mədəni və sosial varlığının göstəricisidir. Ərazi bütövlüyünü bərpa etmək üçün aparılan müharibələr yalnız taktiki üstünlük deyil, həm də strateji planlaşdırma, diplomatik danışıqlar və xalq dəstəyini tələb edir.Bəzi ölkələr nadir hallarda müharibədə tam qələbə əldə edə bilirlər. Bu, yalnız güclü ordu ilə deyil, həm də xalqın birlik və iradəsi, beynəlxalq dəstək və strateji diplomatiyanın sintezi ilə mümkündür. Məsələn, tarixi nümunələr göstərir ki, bəzi dövlətlər öz ərazilərini qorumaq üçün hərbi əməliyyatlarıeffektiv planlaşdırmış, iqtisadi və sosial resurslarını səmərəli istifadə etmişlər.Müasir dövrdə müharibələr daha mürəkkəb xarakter daşıyır. Onlar yalnız ordu qarşıdurması deyil, həm də iqtisadi blokadalar, informasiya müharibəsi, beynəlxalq təzyiqlərlə üzləşir.
Dünyada nadir hallarda ölkələr tapılır ki,belə ölkələr yalnız hərbi güclə deyil, həm də xalqın birliyi və iradəsi ilə möcüzələr yarada bilirlər. Bu ölkələr ədalətli müharibədə qələbə qazanır, hər qarış torpağını azad edir və suverenliyini qoruya bilir. Onların hekayəsi sadəcə tarixi faktlar deyil; bu, xalqın qəlbində yazılan nağıldır, azadlıq üçün atılan addımların dastanıdır.Müharibə, adətən, qaralardan, atəşlərdən, itkilərdən ibarətdir. Amma ədalətli müharibə başqa bir aləmə açılır – burda məqsəd yalnız düşməni məğlub etmək deyil, həm də öz torpağının nəfəsini qorumaq, xalqın sabahını təmin etməkdir.
Hər qarış torpaq bir tarixdir, bir xatirədir, bir ümiddir! Onu qorumaq yalnız əsgərin gücünə deyil, həm də hər bir vətəndaşın ürəyindəki inadkarlığa bağlıdır. O cür ölkələrməhdud saydadır, çünki dünyada çox az dövlət tapılır ki, onlar öz ərazi bütövlüyünü hər qarış torpağı ilə bərpa edə bilir. Hər bir torpaq parçası döyüş meydanında alınır, diplomatiya masasında qorunur və xalqın iradəsi ilə möhkəmlənir. Tarix xalqımıza göstərdi ki, nadir hallarda bu üç amil – hərbi hazırlıq, milli birlik və hüquqi zəmanət – eyni anda birləşir. Bizim kimi qələbə əldə edən ölkələrin hekayələri yalnız qələbə elanları ilə bitmir. Hər bir azad edilmiş torpaq, hər bir bərpa edilmiş sərhəd, hər bir qorunan şəhər xalqın ruhunda əbədi yaşayır. Qələbə həm də bir dərsdir: əgər xalq birləşər, torpağa sevgini və haqqı qoruyarsa, heç bir qüvvə onu əsarət altına ala bilməz.
Belə baş vermiş zəfərlər nadirdir, amma mümkündür. Onlar xatırladır ki, hər qarış torpaq bir xəzinədir, hər bir vətəndaşın azadlığı müqəddəsdir və hər bir ölkənin suverenliyi qorunmalıdır. Hər bir qələbə – həm tarixi, həm də insanlıq adına – nadir bir incidir.Lakin nadir olsa da, bu onu göstərir ki, azadlıq sadəcə bir anlayış deyil; o, xalqın ürəyində, torpağın hər qarışında və qələbənin hər damlasında yaşanır. Hər bir suveren ölkə üçün bu, həm haqq, həm də vəzifədir!!!
Bakı Slavyan Universitetinin
müəllimi Qaraşova Afaq Qənimət qızı
