Süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma islahatları ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edən əsas faktorlardır
Müasir qlobal transformasiya mərhələsində dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti artıq yalnız təbii sərvətlər və coğrafi mövqe ilə deyil, rəqəmsal potensial, innovativ idarəetmə və yüksək texnoloji infrastrukturla müəyyən olunur. 12 fevral 2026-cı il tarixində keçirilən müşavirədə Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planı ilə bağlı çıxışı məhz bu strateji yanaşmanın həm ideoloji, həm də praktik əsaslarını sistemli şəkildə ortaya qoymuşdur.
Çıxışın mərkəzində dayanan əsas fikir ondan ibarətdir ki, süni intellektin geniş tətbiqi, müasir data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma istiqamətində aparılan ardıcıl islahatlar artıq gələcəyin deyil, bu günün inkişaf modelini müəyyənləşdirən başlıca amillərdir. Bu istiqamət Azərbaycan üçün təkcə texnoloji yenilənmə mərhələsi deyil, həm də iqtisadi strukturun dərin modernləşməsi və idarəetmədə keyfiyyət dəyişikliyi deməkdir.
Rəqəmsal transformasiya – strateji prioritet kimi
Rəqəmsal arxitektura anlayışı yalnız informasiya texnologiyalarının tətbiqi ilə məhdudlaşmır. Bu model dövlət idarəçiliyinin, iqtisadi mexanizmlərin, təhsil və səhiyyə sistemlərinin, sosial xidmətlərin vahid rəqəmsal platforma üzərindən koordinasiyalı şəkildə fəaliyyətini nəzərdə tutur. Bu isə idarəetmədə çeviklik, operativlik və şəffaflıq yaradır, bürokratik maneələri azaldır və resurslardan daha səmərəli istifadəni təmin edir.
Süni intellekt əsaslı sistemlərin tətbiqi: qərarvermə prosesini sürətləndirir,
böyük həcmli məlumatların təhlilini asanlaşdırır, risklərin əvvəlcədən qiymətləndirilməsinə imkan yaradır, dövlət xidmətlərinin keyfiyyətini yüksəldir və vətəndaş məmnuniyyətini artırır.
Beləliklə, texnologiya idarəetmənin köməkçi elementi olmaqdan çıxaraq strateji alətə çevrilir.
Data mərkəzləri – rəqəmsal suverenliyin təminatı
Müşavirədə xüsusi vurğulanan məsələlərdən biri də data mərkəzlərinin qurulmasıdır. Müasir dünyada məlumat resursları strateji sərvət hesab olunur və onların təhlükəsiz saxlanılması milli təhlükəsizliyin mühüm komponentinə çevrilmişdir. Dövlət səviyyəsində güclü və dayanıqlı data infrastrukturunun yaradılması: informasiya təhlükəsizliyini möhkəmləndirir, kibertəhlükələrə qarşı müdafiə qabiliyyətini artırır, rəqəmsal iqtisadiyyat üçün möhkəm texnoloji baza formalaşdırır, regional və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir.
Rəqəmsal suverenlik artıq müasir dövlətçilik anlayışının ayrılmaz hissəsidir. Məlumatların ölkə daxilində emalı və qorunması uzunmüddətli inkişaf strategiyasının təhlükəsizlik sütununu təşkil edir.
Rəqəmsallaşma və iqtisadi inkişaf modeli
Yeni rəqəmsal arxitektura iqtisadi modeldə də struktur dəyişiklikləri yaradır. Neft-qaz sektorundan asılılığın mərhələli şəkildə azaldılması, qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi və innovasiya əsaslı sahibkarlığın təşviqi rəqəmsal transformasiyanın əsas nəticələrindən biri kimi çıxış edir.
Rəqəmsallaşma: startap ekosisteminin inkişafını sürətləndirir, yüksək texnologiyalı və yüksək gəlirli iş yerləri yaradır, ixracyönümlü İT məhsullarının istehsalına imkan verir, regionların sosial-iqtisadi inkişafına yeni impuls qazandırır.
Bu yanaşma ölkənin iqtisadi şaxələndirilməsinə, rəqabət qabiliyyətinin artmasına və qlobal bazarda mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
İnsan kapitalı və rəqəmsal gələcək
Texnoloji modernləşmənin əsas dayağı insan kapitalıdır. Yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanması, rəqəmsal bacarıqların artırılması və elmi-tədqiqat potensialının gücləndirilməsi davamlı inkişaf üçün zəruri şərtlərdir. Təhsil sistemində innovativ yanaşmaların tətbiqi, gənclərin İT və mühəndislik sahələrinə yönləndirilməsi, beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi rəqəmsal gələcəyin möhkəm əsaslarını formalaşdırır.
Rəqəmsal arxitektura konsepsiyası göstərir ki, inkişafın yeni mərhələsində əsas sərvət bilik, informasiya və insan potensialıdır. Dövlətin strateji baxışı texnologiyanı iqtisadi artımın və effektiv idarəetmənin mühərrikinə çevirməyə yönəlmişdir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən sistemli tədbirlər Azərbaycanın regional liderliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, onu qlobal rəqəmsal transformasiya prosesində fəal və rəqabətədavamlı iştirakçıya çevirir.
Səfərzadə Məryəmxanım Hüseyn qız,
Bakı Slavyan Universitetinin tələbəsi
