Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında iqtisadi münasibətlərin inkişafı son illərdə regional əməkdaşlığın aparıcı istiqamətlərindən birinə çevrilib. Ticarət əlaqələrinin genişlənməsi, qarşılıqlı investisiyaların artması və ortaq istehsal layihələrinin gündəmə gəlməsi bu münasibətlərin daha sistemli xarakter aldığını göstərir. Prezident İlham Əliyevin 8 oktyabr 2026-cı ildə Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilmiş 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı iqtisadi əməkdaşlığın mövcud vəziyyətini və gələcək inkişaf imkanlarını müəyyənləşdirən mühüm siyasi mesajlarla diqqət çəkir.
Dövlətlər arasında iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsi üçün siyasi dialoqun davamlılığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında yüksək səviyyəli görüşlərin və qarşılıqlı səfərlərin intensivləşməsi əməkdaşlığın yeni istiqamətlər üzrə genişlənməsinə əlverişli şərait yaradıb. Bu əlaqələr nəticəsində ticarət, sənaye, nəqliyyat, energetika və investisiya sahələrində birgə fəaliyyət üçün əlavə imkanlar meydana çıxıb.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, 2025-ci ildə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə 50 faizdən çox artıb. Eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə Azərbaycanda 400-dən artıq şirkətin fəaliyyət göstərməsi iqtisadi münasibətlərin genişliyini nümayiş etdirir. Bu göstəricilər tərəfdaşlığın yalnız dövlətlərarası siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmadığını, özəl sektorun da regional iqtisadi proseslərdə fəal iştirak etdiyini təsdiqləyir.
İqtisadi əlaqələrin növbəti mərhələdə inkişafı üçün qarşılıqlı ticarətin artırılması ilə yanaşı, istehsal əməkdaşlığının gücləndirilməsi də vacibdir. Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında yaradılmış birgə investisiya fondları bu baxımdan mühüm vasitələr hesab olunur. Həmin fondların maliyyə imkanlarının yeni müəssisələrin qurulmasına, sənaye məhsullarının istehsalına və ortaq layihələrin reallaşdırılmasına yönəldilməsi regional iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə kömək edə bilər. Birgə istehsal modeli tərəfdaş dövlətlərə yalnız hazır məhsul mübadiləsi aparmaq deyil, əlavə dəyər yaradan iqtisadi fəaliyyət qurmaq imkanı verir.
Sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi regional iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinə də müsbət təsir göstərə bilər. Müxtəlif ölkələrin istehsal imkanlarının birləşdirilməsi, texnologiya və təcrübə mübadiləsi, xammal və logistika resurslarından birgə istifadə məhsulların maya dəyərinin optimallaşdırılmasına şərait yaradır. Belə əməkdaşlıq yerli istehsalın inkişafını stimullaşdırmaqla yanaşı, müəssisələrin daha geniş beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını da artıra bilər.
Enerji sahəsi Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələrinin iqtisadi tərəfdaşlığında ayrıca əhəmiyyətə malikdir. Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə daşınması mövcud əməkdaşlığın konkret nümunəsidir. Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətindəki fəaliyyət gələcək üçün yeni perspektivlər açır. Ənənəvi enerji əməkdaşlığının müasir texnologiyalar və alternativ enerji mənbələri ilə tamamlanması regionun enerji potensialından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verə bilər.
İqtisadi tərəfdaşlığın inkişafında nəqliyyat və logistika sistemlərinin rolu da böyükdür. Xəzər dənizinin hər iki sahilində infrastrukturun təkmilləşdirilməsi, Orta Dəhlizin ötürücülük imkanlarının artırılması və rəqəmsal bağlantı layihələrinin həyata keçirilməsi iqtisadi əlaqələrin daha operativ təşkilinə şərait yaradır. Bu istiqamətlərdə əldə edilən nəticələr region dövlətlərinin beynəlxalq ticarətdə iştirakını asanlaşdırır və onların iqtisadi potensialının daha geniş coğrafiyada reallaşdırılmasına kömək edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında iqtisadi münasibətlərin gələcəyinin qarşılıqlı investisiya, birgə istehsal, enerji əməkdaşlığı və müasir logistika imkanları ilə sıx bağlı olduğunu göstərir. Azərbaycanın 2027-ci ildə Məşvərət görüşü formatına sədrlik etməsi bu istiqamətlərdə əməkdaşlığın əlaqələndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradacaq. Ortaya qoyulan məqsədlərin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi regionda iqtisadi dayanıqlılığın möhkəmlənməsinə və tərəfdaş dövlətlərin uzunmüddətli inkişaf maraqlarının uzlaşdırılmasına xidmət edə bilər.
Turanə Kazımova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
