XIX əsrin ikinci yarısı Azərbaycan xalqının ictimai-mədəni və pedaqoji inkişaf tarixində milli oyanış və yeniləşmə mərhələsi kimi səciyyələndirilir. Bu dövr cəmiyyətin maariflənməsi, yeni pedaqoji ideyaların formalaşması və təhsil sahəsində islahat meyillərinin güclənməsi ilə diqqəti cəlb edir. Həmin mərhələdə ictimai fikrin inkişafına mühüm töhfə verən bir sıra görkəmli maarifçi ziyalılar yetişmiş və onların fəaliyyəti milli maarifçilik hərəkatının genişlənməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Dövrün mütərəqqi fikirli ziyalıları və milli düşüncə sahibləri yaxşı anlayırdılar ki, qadınların maariflənməsi və cəmiyyət həyatında fəal iştirakı olmadan xalqın ümumi tərəqqisinə və milli dirçəlişinə nail olmaq mümkün deyildir. Bu baxımdan, qadınların təhsili və mənəvi tərbiyəsi millətin gələcək inkişafını müəyyənləşdirən mühüm amillərdən biri kimi qiymətləndirilirdi. Çünki cəmiyyətin demək olar ki, yarıdan çoxunu təşkil edən qadınların maariflənməsi, onların sosial və mədəni həyatda fəal mövqe tutması milli tərəqqinin vacib şərtlərindən hesab olunurdu.
Dünya tarixində qabaqcıl düşüncəyə malik şəxslər və görkəmli mütəfəkkirlər cəmiyyət həyatının müxtəlif sahələrində qadınların kişilərlə bərabər hüquq və azadlıqlara malik olması məsələsinə daim xüsusi diqqət yetirmişlər. Bir çox tanınmış alim və filosoflar bəşəriyyətin mədəni və sosial inkişaf səviyyəsinin, ilk növbədə, cəmiyyətdə qadına göstərilən münasibətlə müəyyən olunduğunu dəfələrlə vurğulamışlar.
Qadın hüquqlarının təmin olunması, qadınların təhsil imkanlarının genişləndirilməsi və onların ictimai-siyasi həyatda fəal iştirakının təmin edilməsi hər bir ölkədə demokratik inkişafın və ümumi sosial tərəqqinin mühüm göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Azərbaycan xalqının tarixində qadınların rolu həmişə mühüm olmuşdur. Qadınlar yalnız ailənin dayağı kimi deyil, həm də milli kimliyin, mənəvi dəyərlərin və mədəniyyətin qoruyucuları kimi çıxış etmişlər. Tarixin müxtəlif dövrlərində Azərbaycan qadınları cəmiyyətin inkişafında, milli-mənəvi dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsində mühüm rol oynamışlar.
Qədim dövrlərdən etibarən Azərbaycan qadınları ailə və cəmiyyət həyatında fəal iştirak etmişlər. Ana obrazı xalqımızın mədəniyyətində xüsusi yer tutur. Ana uşağa ilk tərbiyəni verən, ona ana dilini, adət-ənənələri və milli dəyərləri öyrədən əsas şəxsdir. Bu baxımdan qadınlar milli kimliyin formalaşmasında və qorunmasında mühüm rol oynayırlar.
Azərbaycan qadınları tarix boyu milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında və gələcək nəsillərə ötürülməsində mühüm rol oynamışlar. Onlar yalnız ailə institutunun dayağı kimi deyil, həm də cəmiyyətin sosial, mədəni və mənəvi inkişafına töhfə verən fəal iştirakçılar kimi çıxış etmişlər. Milli kimliyin formalaşması və qorunmasında qadınların rolu xüsusilə böyük olmuş, ana dili, adət-ənənələr, milli-mənəvi dəyərlər və mədəni irs məhz onların vasitəsilə nəsildən-nəslə ötürülmüşdür.
Azərbaycan qadınları ailə tərbiyəsinin əsas daşıyıcısı olaraq uşaqların şəxsiyyət kimi formalaşmasında mühüm rol oynayırlar. Onlar ailədə milli ruhun, vətənpərvərlik hissinin, mənəvi dəyərlərə hörmətin aşılanmasında aparıcı mövqeyə malikdirlər. Bu baxımdan qadın yalnız ana və ailə üzvü kimi deyil, həm də milli mədəniyyətin qoruyucusu və təbliğatçısı kimi çıxış edir.
Tarixən Azərbaycan qadınları ictimai və mədəni həyatda da fəal olmuş, maarifçilik, ədəbiyyat, incəsənət və təhsil sahələrində mühüm fəaliyyət göstərmişlər. Onların fəaliyyəti cəmiyyətin inkişafına, milli şüurun möhkəmlənməsinə və mədəni tərəqqiyə əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.
Azərbaycan tarixində mühüm iz qoymuş görkəmli xeyriyyəçi, maarifpərvər ziyalı və milyonçu Hacı Zeynəlabdin Tağıyev qadınların cəmiyyətdəki roluna xüsusi əhəmiyyət verirdi. O, qadınların maariflənməsinin və təhsil almasının cəmiyyətin tərəqqisi üçün vacib olduğunu vurğulayaraq qeyd edirdi ki:“Bir milləti yüksəltmək istəyirsinizsə, ilk növbədə onun qadınlarını maarifləndirməlisiniz.”
Ulu öndər Heydər Əliyev Azərbaycan qadınlarını hər zaman yüksək qiymətləndirərək söyləyirdi: “Cəmiyyətdə qadınların üzərinə daim çox böyük vəzifələr düşür, onların işi həmişə ağırdır. Ancaq onlar bu vəzifələri şərəflə yerinə yetirir və həmişə olduğu kimi indi də cəmiyyətdə aparıcı rol oynayırlar”. Ulu öndər Heydər Əliyevin məqsədyönlü fəaliyyəti və ardıcıl siyasəti nəticəsində Azərbaycanda qadınların hüquq və imkanlarının genişləndirilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Onun rəhbərliyi dövründə qadınların cəmiyyətin bütün sahələrində fəal iştirakını təmin edən hüquqi və institusional mexanizmlər formalaşdırılmış, gender bərabərliyinin təmin olunması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Bu siyasət nəticəsində Azərbaycan qadınları ictimai-siyasi, iqtisadi, elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində daha geniş imkanlar əldə etmiş, ölkənin inkişaf prosesində fəal iştirak edən aparıcı qüvvələrdən birinə çevrilmişlər. Məhz bu siyasətin nəticəsi olaraq Azərbaycan beynəlxalq aləmdə qadınların fəal mövqeyi və liderlik potensialı ilə seçilən ölkələrdən biri kimi tanınmağa başlamışdır.
Heydər Əliyev irsinin layiqli davamçısı, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən bu siyasət ardıcıl şəkildə davam etdirilmiş və daha da inkişaf etdirilmişdir. “Hər bir nailiyyətimizdə qadınların böyük zəhməti vardır” söyləyən Cənab Prezidentimizin rəhbərliyi altında qadınların hüquqlarının qorunması, sosial rifahının yüksəldilməsi və ictimai həyatda rolunun gücləndirilməsi istiqamətində yeni dövlət proqramları və təşəbbüslər həyata keçirilməsi dövlət siyasətinin ən vacib istiqamətlərindəndir. Dövlət səviyyəsində qəbul olunan qərarlar və həyata keçirilən layihələr qadınların idarəetmə, elm, təhsil, səhiyyə və digər sahələrdə daha fəal iştirakını stimullaşdırmışdır. Bu siyasətin nəticəsi olaraq müasir Azərbaycanda qadınların cəmiyyətin inkişafında rolu daha da artmış, onların liderlik potensialı geniş şəkildə üzə çıxmış və ölkənin sosial-iqtisadi tərəqqisinə mühüm töhfə vermişdir.
Cəfərova Səbinə Namiq qızı,
Bakı Slavyan Universitetinin
Tələbə qeydiyyatı və sənədələşməsi şöbəsinin müdiri
