Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyini və özünəməxsusluğunu nümayiş etdirən şəhərlər arasında Şuşanın yeri xüsusidir. Bu qədim məkan əsrlər boyu musiqiçilərin, şairlərin, xanəndələrin, bəstəkarların və sənətkarların yetişdiyi, milli yaradıcılıq ənənələrinin formalaşdığı mühüm mədəniyyət mərkəzi kimi tanınıb. Şuşanın şöhrəti onun təbii gözəlliyi və tarixi memarlığı ilə məhdudlaşmır. Şəhərin əsas sərvətlərindən biri burada formalaşmış zəngin sənət mühiti və Azərbaycan mədəniyyətinə bəxş etdiyi görkəmli şəxsiyyətlərdir. Şuşa Şəhəri Günü bu irsin yenidən xatırlanması, milli musiqimizin inkişafında şəhərin rolunun qiymətləndirilməsi və mədəniyyət ənənələrinin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Şuşanın musiqi mühiti Azərbaycan muğam sənətinin inkişafında mühüm rol oynayıb. Şəhərdə xanəndəlik və instrumental ifaçılıq ənənələri geniş yayılıb, musiqi məclisləri sənətkarların bir araya gəldiyi, bilik və təcrübələrini bölüşdüyü mədəni platformaya çevrilib. Bu mühitdə yetişən ifaçılar muğamın zəngin ifadə imkanlarını inkişaf etdirərək onun milli mədəniyyətimizdəki mövqeyini möhkəmləndiriblər. Şuşanın musiqi ənənələri yalnız bir dövrün nailiyyəti deyil, müxtəlif nəsillərin yaradıcılıq təcrübəsi nəticəsində formalaşmış mənəvi sərvətdir. Bu ənənələr Azərbaycan xalqının duyğularını, dünyagörüşünü və həyat fəlsəfəsini musiqi dili ilə ifadə etməyə imkan verir.
Şuşanın yetişdirdiyi görkəmli sənətkarların fəaliyyəti milli mədəniyyətimizin müxtəlif istiqamətlərinə güclü təsir göstərib. Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan professional musiqisinin və milli opera sənətinin inkişafında tarixi rol oynayıb. Onun yaradıcılığı Şərq musiqi ənənələri ilə müasir bəstəkarlıq təcrübəsinin uzlaşdırılmasına mühüm töhfə verib. Bülbül vokal sənətinin inkişafı, milli musiqinin tədqiqi və xalq mahnılarının qorunması sahəsində əvəzsiz xidmətlər göstərib. Xurşidbanu Natəvan isə Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndəsi olmaqla yanaşı, xeyriyyəçilik fəaliyyəti və ictimai mövqeyi ilə də yadda qalıb. Bu şəxsiyyətlərin irsi Şuşanın yalnız keçmişdə tanınmış şəhər olmadığını, Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafına istiqamət verən mühüm mərkəzlərdən biri olduğunu təsdiqləyir.
Şuşanın mədəni irsi musiqi ilə yanaşı, ədəbiyyat və poeziya sahəsində də zəngin ənənələrə malikdir. Şəhərdə formalaşmış ədəbi mühit şairlərin, yazıçıların və maarifçilərin fəaliyyətinə şərait yaradıb. Poeziya məclisləri, ədəbi müzakirələr və yaradıcılıq əlaqələri söz sənətinin inkişafını sürətləndirib. Bu mühitdə yaranan əsərlər Azərbaycan dilinin ifadə imkanlarını genişləndirib, milli düşüncənin və estetik zövqün formalaşmasına təsir göstərib. Şuşanın ədəbi irsi bu gün də araşdırılmalı, gənc nəslə çatdırılmalı və yeni elmi tədqiqatlarla zənginləşdirilməlidir. Görkəmli şair və yazıçıların həyat və yaradıcılığının öyrənilməsi milli ədəbiyyatımızın inkişaf yolunu daha dərindən anlamağa imkan verir.
Şuşanın musiqi və ədəbiyyat ənənələrinin qorunması yalnız keçmişin xatirələrini yaşatmaq məqsədi daşımır. Bu irs müasir mədəniyyətin inkişafı üçün də zəngin yaradıcı imkanlar yaradır. Gənc musiqiçilərin muğam sənətinə yiyələnməsi, bəstəkarların milli musiqi motivlərindən istifadə etməsi və ifaçıların klassik repertuarı yeni auditoriyalara təqdim etməsi ənənə ilə müasirlik arasında əlaqəni gücləndirir. Eyni zamanda, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi musiqi və ədəbi irsin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına şərait yaradır. Tarixi səsyazmaların, əlyazmaların, fotoşəkillərin və digər mədəni materialların rəqəmsallaşdırılması gələcək tədqiqatlar üçün əhəmiyyətli imkanlar yarada bilər.
1992-ci ildə Şuşanın işğal olunması Azərbaycan mədəniyyətinin mühüm mərkəzlərindən birinin uzun müddət öz təbii inkişaf imkanlarından məhrum qalmasına səbəb oldu. Şəhərin sakinləri doğma evlərindən ayrıldı, mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyəti dayandı, tarixi irsin qorunması ilə bağlı ciddi problemlər yarandı. Buna baxmayaraq, Şuşanın musiqi və ədəbiyyat ənənələri ölkənin digər bölgələrində, müxtəlif mədəniyyət ocaqlarında və xaricdə yaşayan azərbaycanlılar arasında yaşadılmağa davam etdi. Şuşa ilə bağlı konsertlər, ədəbi tədbirlər və xatirə proqramları şəhərin mədəni yaddaşının qorunmasına kömək etdi. Bu fəaliyyətlər göstərdi ki, mədəni irs yalnız müəyyən ərazi ilə məhdudlaşmır; o, xalqın yaddaşında və yaradıcılığında yaşamağa davam edir.
2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi mədəniyyət tariximiz üçün də yeni mərhələ açdı. Şəhərin geri qaytarılması onun sənət mühitinin yenidən canlandırılması, tarixi məkanların bərpası və mədəni tədbirlərin əvvəlki ünvanına qayıtması üçün imkan yaratdı. Şuşada keçirilən konsertlər, musiqi festivalları və digər mədəni tədbirlər bu prosesin mühüm tərkib hissəsinə çevrildi. Xarıbülbül Musiqi Festivalının yenidən təşkil olunması şəhərin musiqi ənənələrinin yaşadılmasına və Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xidmət edir. Belə tədbirlər Şuşanı yalnız tarixi hadisələrin xatırlandığı məkan deyil, canlı mədəniyyət və yaradıcılıq mərkəzi kimi təqdim edir.
Şuşanın mədəni irsinin qorunması tarixi abidələrin bərpası ilə yanaşı, sənət ənənələrinin daşıyıcılarına dəstək göstərilməsini də tələb edir. Musiqi məktəblərinin fəaliyyəti, gənc ifaçıların hazırlanması, sənətkarların yaradıcılıq imkanlarının genişləndirilməsi və milli musiqi irsinin elmi şəkildə öyrənilməsi bu istiqamətdə mühüm vəzifələrdir. Eyni zamanda, Şuşanın mədəniyyət tarixini əks etdirən muzey ekspozisiyalarının, arxiv materiallarının və maarifləndirici proqramların hazırlanması şəhərin irsini daha geniş ictimaiyyətə tanıda bilər. Mədəniyyətin davamlılığı yalnız abidələrin qorunması ilə deyil, bilik və bacarıqların yeni nəsillərə ötürülməsi ilə təmin olunur.
Şuşanın sənət irsi Azərbaycanın beynəlxalq mədəni əlaqələrinin inkişafında da əhəmiyyətli vasitədir. Musiqi festivalları, sərgilər, konsert proqramları və elmi tədbirlər müxtəlif ölkələrdən gələn sənət adamlarını bir araya gətirərək mədəni dialoqa şərait yaradır. Azərbaycan muğamının, klassik musiqisinin və milli ədəbiyyatının beynəlxalq səviyyədə təqdim edilməsi ölkəmizin mədəni nüfuzunu artırır. Şuşanın bu prosesdə iştirak etməsi şəhərin tarixi mövqeyini daha da möhkəmləndirir. Mədəni diplomatiya vasitəsilə xalqımızın zəngin irsi tanıdılır, ölkələr və xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşma üçün yeni imkanlar yaranır.
Şuşa Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının və sənət ənənələrinin əbədi ünvanı olaraq qalır. Bu şəhərin mədəni irsi keçmişin qiymətli yadigarı olmaqla yanaşı, müasir Azərbaycanın mənəvi inkişafı üçün də mühüm mənbədir. Şuşa Şəhəri Günü münasibətilə onun yetişdirdiyi şəxsiyyətləri yad etmək, sənət ənənələrini yaşatmaq və mədəniyyət ocaqlarını qorumaq hər birimizin məsuliyyətidir. Şuşanın yenidən canlanan mədəni həyatı xalqımızın öz irsinə sahib çıxmaq əzmini göstərir. Şəhərin musiqisi, poeziyası və sənət ruhu gələcək nəsillərin yaddaşında yaşayacaq, Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyini dünyaya tanıtmaqda davam edəcək.
Nazənin Həmzəyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
