AnalitikaGündəmSiyasət

Ağdamın dirçəlişi – Qarabağda yeni həyatın başlanğıcı

Ağdamın adı Azərbaycan tarixində özünəməxsus məna daşıyır. Bu ad bir tərəfdən Qarabağın zəngin keçmişini, insanların zəhmətlə qurduğu həyat tərzini və bölgənin mədəni irsini xatırladır, digər tərəfdən isə işğalın yaratdığı faciələri, doğma yurddan ayrılığın ağrısını və azadlığa qovuşmaq arzusunu ifadə edir. Bu gün Ağdam haqqında danışarkən onun yalnız keçmişinə nəzər salmaq kifayət etmir. Şəhərin qarşısında açılan yeni imkanları, bərpa prosesinin yaratdığı perspektivləri və Azərbaycanın gələcək inkişafında oynaya biləcəyi rolu da qiymətləndirmək lazımdır. Çünki Ağdam artıq təkcə müharibənin nəticələri ilə xatırlanan ərazi deyil, həm də yenidən qurulan, yeni yaşayış mühiti formalaşdırılan və iqtisadi potensialı üzə çıxarılan şəhərdir.

Ağdamın inkişaf tarixini anlamaq üçün onun coğrafi mövqeyinə və Qarabağ bölgəsindəki roluna diqqət yetirmək vacibdir. Qarabağ düzünün əlverişli ərazilərindən birində yerləşən rayon tarixən əkinçilik, heyvandarlıq, ticarət və müxtəlif sənət sahələrinin inkişafı üçün imkanlara malik olub. Əhalinin həyatında torpaqla bağlı fəaliyyət mühüm yer tutub. Əkin sahələri, bağlar, təsərrüfatlar və yerli bazarlar insanların gündəlik yaşayışının əsasını təşkil edib. Bu iqtisadi ənənələr rayonun sosial strukturunun formalaşmasına, əmək münasibətlərinin inkişafına və yerli icmalar arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə təsir göstərib.

Ağdamın şəhər həyatı təkcə iqtisadi fəaliyyətlə deyil, ictimai münasibətlərin zənginliyi ilə də seçilib. Burada ailə və qonşuluq əlaqələri, qonaqpərvərlik, böyüklərə hörmət, el adətlərinin qorunması mühüm dəyər hesab olunub. Şəhərdəki məktəblər, mədəniyyət ocaqları, ticarət obyektləri və müxtəlif müəssisələr insanların gündəlik həyatını birləşdirən sosial məkanlar kimi fəaliyyət göstərib. Ağdam sakinlərinin bir-birinə bağlılığı, ümumi problemlərin həllində həmrəylik nümayiş etdirməsi və doğma yurda münasibəti şəhərin ictimai simasını müəyyənləşdirən xüsusiyyətlərdən olub.

Azərbaycanın mədəniyyət tarixində Qarabağın xüsusi mövqeyi məlumdur. Musiqi ənənələri, poeziya, xalq yaradıcılığı, memarlıq və sənətkarlıq bölgənin zəngin mənəvi dünyasını əks etdirir. Ağdam da bu irsin qorunub yaşadıldığı mühüm məkanlardan biri kimi tanınıb. Şəhərin mədəni həyatı insanlarda milli mənsubiyyət hissinin möhkəmlənməsinə, gənc nəslin tarixi köklərə bağlı yetişməsinə və yerli ənənələrin qorunmasına şərait yaradıb. Bu səbəbdən Ağdamın yenidən qurulması yalnız yaşayış binalarının və yolların bərpası kimi dəyərləndirilməməlidir. Şəhərin mədəni həyatının canlandırılması, tarixi yaddaşının qorunması və ictimai mühitinin yenidən formalaşdırılması da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.

1993-cü il iyulun 23-də Ağdam şəhərinin Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunması onun inkişafına ağır zərbə vurdu. Əhali doğma evlərini tərk etməyə məcbur qaldı, iqtisadi fəaliyyət pozuldu, sosial infrastruktur dağıdıldı. Uzun illər ərzində formalaşmış yaşayış mühiti məhv edildi, şəhərin böyük hissəsi xarabalığa çevrildi. İşğal nəticəsində ağdamlıların həyatında yalnız məkan dəyişikliyi baş vermədi; onların ailə münasibətləri, sosial əlaqələri, məşğulluq imkanları və gündəlik həyat vərdişləri də ciddi şəkildə dəyişdi. Doğma torpaqdan uzaqda yaşamaq məcburiyyəti bir çox ailənin həyatına uzunmüddətli təsir göstərdi.

Məcburi köçkünlük şəraitində Ağdam sakinləri həyatlarını yenidən qurmaq üçün böyük çətinliklərlə üzləşdilər. Yeni yaşayış yerlərinə uyğunlaşmaq, iş tapmaq, övladlarını böyütmək və ailə həyatını davam etdirmək tələb olunurdu. Buna baxmayaraq, ağdamlılar öz kimliklərini, adət-ənənələrini və doğma şəhərlə bağlı xatirələrini qorudular. Ağdam haqqında söhbətlər ailə məclislərində, uşaqlara danışılan xatirələrdə, köhnə fotoşəkillərdə və qorunub saxlanılan şəxsi əşyalarda yaşadı. Beləliklə, şəhərlə mənəvi əlaqə fiziki məsafəyə baxmayaraq davam etdi.

2020-ci ildə baş verən Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ oldu. Həmin il noyabrın 20-də Ağdam rayonu Azərbaycana qaytarıldı. Bu hadisə ölkənin ictimai həyatında böyük sevinc doğurdu və uzun illər yurd həsrəti çəkən insanların doğma torpaqlarına qayıdışına ümidləri artırdı. Ağdamın azadlığı həm də şəhərin gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar yaratdı. Artıq əsas diqqət dağıntıların aradan qaldırılmasına, ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin olunmasına, infrastrukturun qurulmasına və insanların qayıdışı üçün zəruri şəraitin yaradılmasına yönəldildi.

Azadlıqdan sonrakı dövr Ağdam üçün genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma mərhələsinin başlanğıcı oldu. Şəhərin gələcək inkişafını müəyyənləşdirmək məqsədilə planlaşdırma işləri aparıldı, əsas infrastruktur istiqamətləri müəyyən edildi və müxtəlif layihələrin icrasına başlanıldı. Yolların çəkilməsi, elektrik, su və digər kommunal sistemlərin qurulması, yaşayış sahələrinin planlaşdırılması və ictimai məkanların yaradılması şəhərin yenidən həyata qayıtmasının əsas şərtləridir. Bu işlər bir-biri ilə əlaqəli şəkildə həyata keçirildikdə Ağdamda müasir və dayanıqlı şəhər mühitinin formalaşmasına zəmin yaradır.

Müasir şəhərsalmanın əsas tələblərindən biri yaşayış məkanlarının insan ehtiyaclarına uyğun qurulmasıdır. Ağdamda yeni yaşayış sahələrinin yaradılması zamanı təhlükəsizliyin, nəqliyyat əlçatanlığının, yaşıllıq zonalarının, ictimai xidmətlərin və sosial infrastrukturun nəzərə alınması böyük əhəmiyyət daşıyır. İnsanların gündəlik ehtiyaclarını uzaq məsafələr qət etmədən qarşılaya bilməsi, uşaqların məktəblərə rahat çatması, yaşlıların tibbi xidmətlərdən yararlanması və ailələrin istirahət imkanlarına sahib olması şəhərin yaşayış keyfiyyətini müəyyən edir. Bu baxımdan Ağdamın yenidən qurulması müasir şəhərsalma yanaşmalarının tətbiqi üçün mühüm imkan yaradır.

İqtisadi dirçəliş şəhərin uzunmüddətli inkişafının əsas istiqamətlərindən biridir. Ağdamın kənd təsərrüfatı potensialının bərpası, emal sənayesinin inkişafı, sahibkarlıq fəaliyyətinin genişləndirilməsi və xidmət sektorunun canlandırılması yerli iqtisadiyyatın güclənməsinə kömək edə bilər. Yeni müəssisələrin yaradılması iş yerlərinin artmasına, əhalinin gəlir imkanlarının genişlənməsinə və yerli məhsulların bazarlara çıxışının yaxşılaşmasına şərait yaradır. Xüsusilə aqrar məhsulların emalı, logistika, tikinti materialları istehsalı və müxtəlif xidmət sahələri rayonun iqtisadi imkanlarının inkişafında əhəmiyyətli istiqamətlər kimi qiymətləndirilə bilər.

Ağdamın inkişafı üçün sahibkarlıq mühitinin formalaşdırılması da vacibdir. Yerli və digər bölgələrdən olan sahibkarların investisiya imkanlarından istifadə etməsi yeni istehsal sahələrinin yaradılmasına təkan verə bilər. Bununla yanaşı, kiçik və orta biznesin dəstəklənməsi, ailə təsərrüfatlarının fəaliyyətinin genişləndirilməsi və peşə hazırlığının gücləndirilməsi iqtisadi fəallığın artmasına xidmət edir. Davamlı iqtisadi inkişaf üçün yalnız yeni müəssisələr yaratmaq deyil, həm də həmin müəssisələrdə çalışacaq ixtisaslı kadrlar yetişdirmək lazımdır. Buna görə də təhsil və məşğulluq siyasətinin bir-birini tamamlaması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

İnsan kapitalının inkişafı Ağdamın gələcəyini müəyyənləşdirən əsas amillərdən biridir. Təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti, gənclərin müasir biliklərə yiyələnməsi, texniki və peşə bacarıqlarının artırılması şəhərin iqtisadi və sosial həyatına müsbət təsir göstərəcək. Müasir əmək bazarında rəqabət aparmaq üçün gənclərin yalnız nəzəri biliklərə deyil, praktiki təcrübəyə, rəqəmsal savadlılığa və təşəbbüskarlıq qabiliyyətinə də malik olması vacibdir. Bu imkanların genişləndirilməsi Ağdamda yeni nəsil mütəxəssislərin yetişməsinə və yerli iqtisadiyyatın daha dinamik inkişafına kömək edə bilər.

Ekoloji məsələlər də yenidənqurma prosesinin vacib tərkib hissəsidir. Şəhərin yaşıllıq sahələrinin artırılması, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, tullantıların idarə olunması və enerji resurslarına qənaət edən texnologiyaların tətbiqi gələcək nəsillər üçün sağlam yaşayış mühitinin yaradılmasına xidmət edir. Müasir şəhər yalnız binaların çoxluğu ilə deyil, insanların rahat yaşadığı, təmiz hava və təhlükəsiz ictimai məkanlarla təmin olunduğu mühitlə xarakterizə olunur. Ağdamda bu prinsiplərə üstünlük verilməsi şəhərin dayanıqlı inkişafına töhfə verə bilər.

Şəhərin bərpasında mədəni irsin qorunması xüsusi məsuliyyət tələb edir. Tarixi abidələr, memarlıq nümunələri, dini və ictimai məkanlar, eləcə də insanların şəxsi xatirələri Ağdamın kollektiv yaddaşını formalaşdırır. Bu irsin qorunması şəhərin keçmişlə gələcək arasında əlaqəsini möhkəmləndirir. Eyni zamanda, Ağdamın mədəni potensialının tanıdılması bölgənin turizm imkanlarının inkişafına da şərait yarada bilər. Tarixi məkanların öyrənilməsi, mədəni tədbirlərin təşkili və yerli ənənələrin təbliği şəhərin ictimai həyatını zənginləşdirə bilər.

Ağdamın dirçəlişi dövlətin həyata keçirdiyi quruculuq siyasəti ilə yanaşı, sakinlərin fəal iştirakı ilə daha da möhkəmlənəcək. Doğma yurda qayıdan insanların şəhərin inkişafında iştirak etməsi, yeni təşəbbüslər irəli sürməsi, ictimai həyatın formalaşmasına töhfə verməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şəhərin gələcəyi burada yaşayan insanların əmək fəaliyyəti, məsuliyyəti və birgə səyləri ilə müəyyənləşəcək. İnsanların özlərini şəhərin inkişafının iştirakçısı hesab etməsi sosial bağlılığı gücləndirəcək və yeni yaşayış mühitinin daha sürətlə formalaşmasına kömək edəcək.

Ağdamın bugünkü inkişafı keçmişdə yaşanan faciələrin unudulması deyil, həmin tarixi təcrübədən nəticə çıxararaq daha möhkəm gələcək qurmaqdır. Şəhərin yenidən qurulması insanların doğma yurda bağlılığının, Azərbaycan dövlətinin imkanlarının və xalqımızın gələcəyə inamının ifadəsidir. Ağdamın qarşısında duran əsas vəzifə yaradılan imkanları davamlı inkişafa çevirmək, iqtisadi fəallığı artırmaq, mədəni irsi qorumaq və sakinlər üçün layiqli həyat şəraiti yaratmaqdır.

Bu gün Ağdamın gələcəyi haqqında danışarkən şəhərin yalnız fiziki görünüşünü deyil, onun iqtisadi, sosial və mənəvi həyatını birlikdə düşünmək lazımdır. İnfrastrukturun inkişafı, yeni iş yerlərinin açılması, təhsil imkanlarının genişləndirilməsi, tarixi yaddaşın qorunması və insanların doğma yurda qayıdışı vahid məqsədə xidmət edir. Bu məqsəd Ağdamı müasir, rahat və inkişaf edən şəhərə çevirməkdir. Qarabağın bu qədim şəhəri yeni dövrdə öz tarixi kimliyini qoruyaraq Azərbaycanın tərəqqisinə töhfə vermək üçün böyük imkanlara malikdir.

Yasəmən Quliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəaı

Oxşar Xəbərlər

Həmçinin baxın
Close
Back to top button