Dövlətlərin tarixində elə hadisələr olur ki, onlar yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq münasibətlər sistemində də mühüm məna kəsb edir. Azərbaycanın 2020-ci ildə qazandığı qələbə və Şuşanın işğaldan azad olunması belə hadisələrdəndir. Bu tarixi uğur ölkəmizin ərazi bütövlüyünü bərpa etmək əzmini, müstəqil siyasət yürütmək iradəsini və milli maraqlarını qorumaq qətiyyətini nümayiş etdirdi. Şuşa Zəfəri Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində yeni mərhələ açmaqla yanaşı, ölkənin beynəlxalq mövqeyinin və siyasi nüfuzunun güclənməsinə də mühüm təsir göstərdi.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində ərazilərinin işğal olunması idi. Bu vəziyyət uzun illər ərzində regionda təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərini mürəkkəbləşdirdi, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsinə səbəb oldu. Azərbaycanın diplomatik fəaliyyəti ərazi bütövlüyünün bərpası, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin müdafiəsi, münaqişənin sülh yolu ilə həlli istiqamətində davam etdirildi. Bununla belə, uzunmüddətli danışıqlar prosesi münaqişənin həllini təmin etmədi və işğal faktı aradan qaldırılmadı.
Azərbaycan dövlətinin qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri beynəlxalq münasibətlərdə milli maraqları ardıcıl şəkildə müdafiə etmək və ölkənin gücünü artırmaq idi. Bu məqsədlə iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, beynəlxalq tərəfdaşlıqların genişləndirilməsi və diplomatik əlaqələrin inkişaf etdirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirildi. Güclü iqtisadiyyat, müasir ordu və müstəqil xarici siyasət dövlətin öz suveren hüquqlarını qoruması üçün vacib amillərdir. Vətən müharibəsi bu amillərin əhəmiyyətini aydın şəkildə ortaya qoydu.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda apardığı mübarizənin həlledici mərhələsi oldu. Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanında əldə etdiyi uğurlar ölkənin hərbi potensialını və qarşıya qoyulan məqsədlərə çatmaq əzmini göstərdi. Müharibə dövründə dövlətin siyasi rəhbərliyi, ordunun fəaliyyəti və xalqın həmrəyliyi vahid məqsədə xidmət edirdi. Bu proses Azərbaycanın milli maraqlarını qorumaq üçün siyasi, diplomatik və hərbi vasitələrdən istifadə etmək imkanlarını nümayiş etdirdi.
Şuşanın azad edilməsi həmin mübarizənin ən mühüm hadisələrindən biri oldu. Şəhərin strateji mövqeyi ilə yanaşı, Azərbaycan tarixində və mədəniyyətində tutduğu yer də onun əhəmiyyətini artırırdı. Şuşanın işğaldan azad olunması Azərbaycanın qələbəsinin həlledici mərhələsinə çevrildi və müharibənin sonrakı gedişinə ciddi təsir göstərdi. Bu hadisə ölkə daxilində böyük sevinc doğurmaqla yanaşı, beynəlxalq ictimaiyyətin də diqqətini regiondakı yeni reallıqlara yönəltdi.
Şuşa Zəfərinin beynəlxalq əhəmiyyəti ilk növbədə dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyi məsələləri ilə bağlıdır. Beynəlxalq hüquq dövlətlərin sərhədlərinin toxunulmazlığına və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipini əsas götürür. Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi bu prinsiplərin ölkəmiz üçün daşıdığı əhəmiyyəti bir daha gündəmə gətirdi. Eyni zamanda, müharibədən sonra yaranmış vəziyyət regionda təhlükəsizlik, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, kommunikasiyaların açılması və uzunmüddətli sülhün təmin olunması kimi məsələlərin aktuallığını artırdı.
Qələbə Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrində yeni imkanların yaranmasına da şərait yaratdı. Ölkəmiz regionda nəqliyyat və logistika əlaqələrinin inkişafında, enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında və müxtəlif dövlətlər arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Cənubi Qafqazın geosiyasi mövqeyi Şərqlə Qərb arasında əlaqələrin qurulması baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu, enerji layihələri və beynəlxalq tərəfdaşlıqları regional əməkdaşlığın inkişafına töhfə verə biləcək imkanlar yaradır. Bu imkanlardan səmərəli istifadə üçün sabitlik, qarşılıqlı etimad və dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmət əsas şərtlərdir.
Şuşanın beynəlxalq səviyyədə tanıdılması da Azərbaycanın mədəni diplomatiyasının mühüm istiqamətlərindən biridir. Şəhərin tarixi abidələri, musiqi ənənələri, ədəbi irsi və memarlıq nümunələri ölkəmizin zəngin mədəniyyətini dünyaya təqdim etmək üçün geniş imkanlar yaradır. Şuşada təşkil edilən beynəlxalq mədəni tədbirlər müxtəlif ölkələrdən gələn sənət adamlarını, tədqiqatçıları və qonaqları bir araya gətirir. Belə görüşlər mədəni dialoqun genişlənməsinə, xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsinə və Azərbaycanın tarixi irsinin daha geniş tanınmasına xidmət edir.
Şuşanın bərpası və inkişafı ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun möhkəmlənməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Tarixi abidələrin qorunması, müasir infrastrukturun qurulması, şəhərdə mədəni həyatın canlandırılması və turizm imkanlarının genişləndirilməsi azadlıqdan sonrakı inkişaf mərhələsinin əsas istiqamətləridir. Bu işlər Azərbaycanın öz tarixi irsinə sahib çıxmaq və müharibədən sonrakı quruculuq prosesini həyata keçirmək iradəsini nümayiş etdirir. Şəhərin yenidən mədəniyyət mərkəzinə çevrilməsi onun beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına da töhfə verir.
Bununla yanaşı, qələbənin yaratdığı yeni imkanların davamlı nəticələrə çevrilməsi üçün sülh gündəliyinin irəli aparılması vacibdir. Regionda uzunmüddətli sabitlik yalnız hərbi qarşıdurmanın başa çatması ilə deyil, qarşılıqlı münasibətlərin normallaşdırılması, sərhəd məsələlərinin həlli, nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı və humanitar problemlərin aradan qaldırılması ilə təmin oluna bilər. Davamlı sülh dövlətlərin suverenliyinə hörmət, beynəlxalq hüquqa riayət və qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üzərində qurulmalıdır. Bu yanaşma həm Azərbaycanın milli maraqlarına, həm də regionun gələcək inkişafına uyğundur.
Şuşa Zəfəri Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi öz taleyini müəyyən etmək iradəsinin mühüm təzahürüdür. Bu qələbə ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi dönüş yaratdı, milli qüruru möhkəmləndirdi və beynəlxalq münasibətlərdə yeni reallıqlar formalaşdırdı. Qarşıdakı dövrdə əsas vəzifələrdən biri əldə edilmiş uğurları davamlı inkişaf, regional sabitlik və mədəni irsin qorunması ilə möhkəmləndirməkdir. Şuşanın azadlığı Azərbaycanın tarixində qürur mənbəyi olaraq qalacaq, onun dirçəlişi isə suveren dövlətimizin gələcəyə yönəlmiş inkişaf yolunun mühüm göstəricilərindən biri olacaq.
Almaz Rəhimova,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
