Azərbaycan xalqının şanlı tarixində mühüm yer tutan Zəfər Günü yalnız hərbi qələbənin təntənəsi deyil, həm də milli kimliyimizin, mənəvi bütövlüyümüzün və tarixi yaddaşımızın təcəssümüdür. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi xalqımızın iradəsini, əzmini, vətənpərvərlik ruhunu və doğma torpaqlara bağlılığını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin işğaldan azad edilməsi Azərbaycanın hərb tarixinə qızıl hərflərlə yazıldı. Noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması isə ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ oldu. Hər il noyabrın 8-də qeyd olunan Zəfər Günü xalqımızın birliyini, milli qürurunu və müstəqil dövlətçilik iradəsini ifadə edən əlamətdar tarix kimi xüsusi məna daşıyır.
Bu böyük qələbənin əldə olunmasında milli-mənəvi dəyərlərimizin mühüm rolu olmuşdur. Azərbaycan xalqı əsrlər boyu formalaşan adət-ənənələrini, doğma torpağa bağlılığını, ailə institutuna verdiyi yüksək qiyməti, böyüklərə hörmət və kiçiklərə qayğı prinsiplərini qoruyaraq bu günə gəlib çatmışdır. Vətən müharibəsi zamanı həmin dəyərlər cəmiyyətin bütün təbəqələrini bir araya gətirən mənəvi qüvvəyə çevrildi. İnsanlarımızın bir-birinə dəstək göstərməsi, cəbhədə döyüşən hərbçilərə arxa olması, şəhid ailələrinə və qazilərə diqqət yetirilməsi milli həmrəyliyin real təzahürü idi. Müxtəlif yaş qruplarına, peşələrə və sosial təbəqələrə mənsub insanların eyni məqsəd ətrafında birləşməsi xalqımızın mənəvi bütövlüyünün nə qədər möhkəm olduğunu göstərdi.
Milli-mənəvi dəyərlər hər bir xalqın özünəməxsusluğunu müəyyənləşdirən, onu digər xalqlardan fərqləndirən və tarixi inkişafını istiqamətləndirən mühüm amillərdən biridir. Ana dilinin qorunması, milli musiqinin, ədəbiyyatın, folklorun, xalq sənətkarlığının və adət-ənənələrin yaşadılması bu irsin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Azərbaycan xalqının zəngin mədəniyyəti, əsrlərdən süzülüb gələn mənəvi təcrübəsi və dövlətçilik ənənələri müasir cəmiyyətimizin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Zəfər Günü isə bütün bu sərvətlərin yalnız keçmişə aid olmadığını, onların bu günümüzdə də yaşadığını və gələcəyimizin qurulmasına təsir göstərdiyini təsdiqləyir.
Vətən müharibəsi zamanı nümayiş etdirilən həmrəylik milli dəyərlərin gündəlik həyatımızdakı əhəmiyyətini bir daha üzə çıxardı. Cəbhədə döyüşən əsgər və zabitlərimiz torpaqlarımızın azadlığı uğrunda fədakarlıq göstərdiyi halda, arxa cəbhədə olan insanlar da öz imkanları daxilində bu mübarizəyə töhfə verirdilər. Könüllülərin fəaliyyəti, qanvermə aksiyalarında iştirak, hərbi qulluqçulara mənəvi dəstək, ehtiyacı olan ailələrə yardım və müxtəlif ictimai təşəbbüslər xalqımızın çətin anlarda bir-birinə dayaq olmaq ənənəsinin gücünü göstərdi. Bu davranışlar sübut etdi ki, milli birlik yalnız şüarlarda ifadə olunan anlayış deyil, insanların məsuliyyətli davranışında, qarşılıqlı etimadında və ortaq məqsəd naminə göstərdiyi fəaliyyətdə özünü büruzə verir.
Zəfərin mənəvi mahiyyətini müəyyənləşdirən əsas amillərdən biri şəhidlərimizin xatirəsinə göstərilən ehtiramdır. Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanlarımızın fədakarlığı xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq. Onların həyat yolu gələcək nəsillərə sədaqət, cəsarət, məsuliyyət və vətən sevgisi nümunəsi kimi ötürülür. Şəhid ailələrinə qayğı göstərilməsi, qazilərin cəmiyyətə inteqrasiyasına dəstək verilməsi, onların sosial ehtiyaclarına həssas yanaşılması milli-mənəvi dəyərlərin praktik ifadəsidir. Bu istiqamətdə görülən işlər yalnız sosial öhdəlik deyil, həm də xalqın öz qəhrəmanlarına və onların ailələrinə olan mənəvi borcunun yerinə yetirilməsidir.
Şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq onların adlarını anmaqla məhdudlaşmamalıdır. Gənc nəslin qəhrəmanlarımızın həyat yolu, döyüş əzmi və Vətənə sədaqəti haqqında məlumatlandırılması, onların göstərdiyi fədakarlığın mahiyyətinin izah edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərdə keçirilən anım tədbirləri, tarixi mövzulara həsr olunmuş görüşlər, muzeylərə və memorial komplekslərə ziyarətlər gənclərin milli tarixə bağlılığını gücləndirir. Bu cür təşəbbüslər gənclərə azadlığın və müstəqilliyin hansı çətinliklər hesabına əldə olunduğunu anlamağa kömək edir. Tarixi həqiqətləri bilən, qəhrəmanlıq nümunələrini mənimsəyən və milli irsinə hörmətlə yanaşan gənclər dövlətin gələcək inkişafında daha fəal rol oynaya bilərlər.
Milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasından danışarkən ailənin rolunu xüsusi qeyd etmək lazımdır. Ailə insanın ilk tərbiyə aldığı, davranış qaydalarını öyrəndiyi, sevgi, hörmət, mərhəmət və məsuliyyət kimi keyfiyyətləri mənimsədiyi sosial mühitdir. Vətənə məhəbbət, doğma dilə hörmət, milli tarixə maraq və böyüklərə ehtiram ilk növbədə ailədə formalaşır. Valideynlərin uşaqlara göstərdiyi nümunə onların gələcək dünyagörüşünə və vətəndaş mövqeyinə birbaşa təsir edir. Buna görə də Zəfər Gününün mahiyyətinin ailələrdə müzakirə edilməsi, müharibə tarixinin uşaqlara yaşlarına uyğun şəkildə çatdırılması və qəhrəmanlıq nümunələrinin tanıdılması milli yaddaşın davamlılığını təmin edən vasitələrdəndir.
Təhsil müəssisələri də milli-mənəvi irsin qorunmasında mühüm məsuliyyət daşıyır. Təhsil yalnız bilik və peşə bacarıqlarının əldə edilməsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda şəxsiyyətin mənəvi inkişafına, vətəndaşlıq mövqeyinin formalaşmasına və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissinin güclənməsinə xidmət edir. Şagird və tələbələrə Azərbaycanın tarixi, dövlətçilik ənənələri, mədəniyyət xadimlərinin fəaliyyəti, milli musiqi və ədəbiyyatımız haqqında əhatəli biliklərin verilməsi onların dünyagörüşünü zənginləşdirir. Zəfər Gününə həsr olunan tədbirlər, inşa müsabiqələri, elmi konfranslar, sərgilər və maarifləndirici layihələr gənclərin tarixi hadisələrə daha dərindən yanaşmasına şərait yaradır. Əsas məqsəd bu tədbirləri formal xarakterli fəaliyyətə çevirmədən, gənclərdə həqiqi maraq və şüurlu münasibət formalaşdırmaqdır.
Şuşa şəhərinin azad olunması və yenidən qurulması milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycan mədəniyyətinin mühüm mərkəzlərindən biri olan Şuşa musiqi, poeziya, ədəbiyyat və memarlıq tariximizdə özünəməxsus yer tutur. Bu şəhərin adı Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan və digər görkəmli şəxsiyyətlərin irsi ilə bağlıdır. Şuşanın azadlığı yalnız ərazi üzərində nəzarətin bərpası deyil, həm də milli mədəniyyətimizin mühüm ocağının yenidən dirçəldilməsi deməkdir. Şəhərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri, tarixi məkanların qorunması, mədəni tədbirlərin təşkili və ənənələrin yaşadılması Azərbaycanın öz irsinə sahib çıxmaq əzmini nümayiş etdirir.
Şuşanın mədəni həyatının canlandırılması milli dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsində də mühüm rol oynayır. Xarıbülbül Musiqi Festivalı kimi tədbirlər Azərbaycan musiqisinin zənginliyini nümayiş etdirməklə yanaşı, ölkəmizin mədəniyyətini beynəlxalq ictimaiyyətə tanıdır. Muğamın, xalq mahnılarının, klassik musiqinin və milli rəqs sənətinin yaşadılması mədəni irsimizin davamlılığını təmin edir. Eyni zamanda, tarixi abidələrin bərpası və memarlıq nümunələrinin mühafizəsi keçmişlə müasirlik arasında əlaqəni möhkəmləndirir. Bu işlər mədəniyyətin yalnız muzeylərdə qorunan irs olmadığını, yaşayan, inkişaf edən və cəmiyyətin gündəlik həyatına təsir göstərən mənəvi sərvət olduğunu təsdiqləyir.
Zəfər Günü milli dilimizin qorunması və inkişaf etdirilməsi məsələsini də aktuallaşdırır. Azərbaycan dili xalqımızın milli kimliyinin əsas göstəricilərindən biri, tarixi yaddaşımızı və mədəni təcrübəmizi daşıyan başlıca vasitədir. Dilin zənginliyinin qorunması, düzgün nitq mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi, bədii ədəbiyyata marağın artırılması və gənclərin ana dilində keyfiyyətli məzmunla təmin olunması vacib vəzifələrdəndir. Müasir informasiya mühitində xarici dilləri öyrənmək və beynəlxalq biliklərə yiyələnmək nə qədər əhəmiyyətlidirsə, ana dilinə həssas yanaşmaq da bir o qədər vacibdir. Milli kimliyini dərindən dərk edən insan başqa mədəniyyətlərə də hörmətlə yanaşır, eyni zamanda öz irsinin dəyərini qorumağı bacarır.
Mənəvi dəyərlər yalnız tarixi hadisələr, mədəniyyət nümunələri və milli mərasimlərlə ölçülmür. Dürüstlük, ədalət, insan ləyaqətinə hörmət, əməksevərlik, məsuliyyət və qarşılıqlı yardım da bu dəyərlərin ayrılmaz hissəsidir. Güclü cəmiyyətin formalaşması üçün insanların gündəlik davranışlarında bu prinsiplərə əməl etməsi vacibdir. Dövlətə və cəmiyyətə fayda vermək, ictimai əmlaka qayğı ilə yanaşmaq, qanunlara hörmət göstərmək, ətraf mühiti qorumaq və sosial məsuliyyət daşımaq vətəndaşlıq mədəniyyətinin əsas göstəricilərindəndir. Zəfərdən doğan milli qürur məhz bu keyfiyyətlərlə tamamlandıqda ölkənin inkişafına daha böyük töhfə verə bilər.
Müasir dövrdə qloballaşma prosesləri milli-mənəvi dəyərlərin qorunması məsələsini daha da əhəmiyyətli edir. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, sosial şəbəkələrin geniş yayılması və müxtəlif mədəni təsirlərin artması gənclərin dünyagörüşünə ciddi təsir göstərir. Belə şəraitdə milli dəyərləri qorumaq dünyadan təcrid olunmaq və yeniliklərdən uzaq qalmaq anlamına gəlməməlidir. Əksinə, əsas məqsəd müasir inkişafın imkanlarından istifadə etməklə milli kimliyi və mədəni özünəməxsusluğu yaşatmaqdır. Gənclərin rəqəmsal savadlılığının artırılması, etibarlı informasiya mənbələrini seçmək bacarığının formalaşdırılması, saxta məlumatların və milli-mənəvi dəyərlərə zidd təsirlərin mahiyyətini anlamağa kömək edən maarifləndirmə tədbirləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Tarixi yaddaşın qorunması da milli-mənəvi təhlükəsizliyin mühüm istiqamətidir. Xalqın keçmişini düzgün öyrənməsi, baş vermiş hadisələri faktlar əsasında qiymətləndirməsi və tarixi həqiqətləri gələcək nəsillərə çatdırması milli şüurun möhkəmlənməsinə xidmət edir. Vətən müharibəsinin səbəblərinin, gedişinin və nəticələrinin elmi əsaslarla araşdırılması, arxiv materiallarının qorunması, sənədli filmlərin hazırlanması və şahidlərin xatirələrinin qeydə alınması gələcək tədqiqatlar üçün əhəmiyyətli mənbələr yaradır. Bu istiqamətdə görülən işlər Azərbaycanın müasir tarixinin obyektiv şəkildə öyrənilməsinə, xalqımızın mübarizə yolunun düzgün qiymətləndirilməsinə və tarixi təcrübənin ictimai yaddaşda saxlanılmasına imkan verir.
Zəfər Günü, eyni zamanda, müxtəlif nəsillər arasında mənəvi bağlılığın gücləndirilməsi üçün əhəmiyyətli bir tarixdir. Böyük Vətən müharibəsi nəslinin, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçılarının, 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində və 2020-ci il Vətən müharibəsində iştirak edən hərbçilərin təcrübəsi vahid tarixi yaddaşın formalaşmasında mühüm yer tutur. Müxtəlif dövrlərdə Vətənin müdafiəsi üçün fədakarlıq göstərmiş insanların həyat hekayələrinin gənclərə çatdırılması qəhrəmanlıq ənənələrinin davamlılığını təmin edir. Bu hekayələr gənc nəslə göstərir ki, dövlət müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və milli təhlükəsizlik yalnız hüquqi anlayışlar deyil, həm də hər bir vətəndaşın məsuliyyətlə yanaşmalı olduğu dəyərlərdir.
Milli həmrəyliyin qorunması Zəfərdən sonrakı dövrdə də xüsusi aktuallıq daşıyır. Müharibə zamanı yaranan birlik ruhunun gündəlik həyatımızda davam etdirilməsi, cəmiyyətdə qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və ümumi məqsədlər naminə əməkdaşlığın genişləndirilməsi ölkənin davamlı inkişafı üçün vacibdir. İnsanların sosial mənsubiyyətindən, yaşından və peşəsindən asılı olmayaraq bir-birinə hörmət göstərməsi, problemlərin dialoq yolu ilə həllinə üstünlük verməsi və ictimai maraqları nəzərə alması sağlam cəmiyyətin formalaşmasına kömək edir. Milli dəyərlərin mahiyyəti də məhz insanları birləşdirməkdə, onların arasında qarşılıqlı məsuliyyət və mənəvi yaxınlıq yaratmaqdadır.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri də milli irsimizin yaşadılması ilə sıx bağlıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yolların, yaşayış məntəqələrinin, məktəblərin, mədəniyyət ocaqlarının və dini abidələrin bərpası həmin ərazilərin tarixi simasının yenidən formalaşdırılmasına xidmət edir. Doğma yurdlarına qayıdan insanların öz evlərində məskunlaşması, ailə həyatını bərpa etməsi, uşaqların həmin torpaqlarda təhsil alması və ənənəvi həyat tərzinin yenidən canlanması qələbənin sosial və mənəvi mahiyyətini daha aydın göstərir. Tarixi məkanların qorunması ilə müasir infrastrukturun yaradılmasının uzlaşdırılması keçmişə ehtiramla gələcəyə yönəlmiş inkişaf arasında tarazlıq yaradır.
Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması dövlətin, ailənin, təhsil müəssisələrinin, mədəniyyət təşkilatlarının və bütövlükdə cəmiyyətin birgə səylərini tələb edir. Hər bir insan öz davranışı, dünyagörüşü və ictimai fəaliyyəti ilə bu dəyərlərin yaşadılmasına töhfə verə bilər. Milli bayramların mahiyyətini dərindən anlamaq, tarixi həqiqətləri öyrənmək, mədəni irsə qayğı göstərmək, şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etmək və gənclərə nümunəvi vətəndaşlıq mövqeyi aşılamaq bu istiqamətdə mühüm addımlardır. Dəyərlərin davamlılığı yalnız onların keçmişdən miras alınması ilə deyil, hər yeni nəslin onları dərk etməsi, mənimsəməsi və gündəlik həyatında yaşatması ilə təmin olunur.
Zəfər Günü Azərbaycan xalqının öz tarixinə, mədəniyyətinə və milli kimliyinə sahib çıxmaq əzmini ifadə edən böyük mənəvi hadisədir. Bu tarix bizə xatırladır ki, güclü dövlətin təməlində yalnız iqtisadi və hərbi imkanlar deyil, həm də milli birlik, sağlam mənəvi mühit, tarixi yaddaş və vətəndaş məsuliyyəti dayanır. Qələbənin yaratdığı qürur hissi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, mədəniyyətimizin inkişafı və gələcək nəsillərin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsi ilə daha da möhkəmlənir. Azərbaycan xalqı öz zəngin irsini yaşatmaqla, tarixi həqiqətlərə sədaqət göstərməklə və milli həmrəyliyini qorumaqla müstəqil dövlətçiliyinin gələcək inkişafına etibarlı zəmin yaradır. Zəfər Günü bu baxımdan həm keçmişin qəhrəmanlıq salnaməsinə ehtiram, həm də milli-mənəvi sərvətlərimizin gələcək nəsillərə ötürülməsi qarşısında daşıdığımız məsuliyyətin ifadəsidir.
Ramiz Mahmudova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
