Azərbaycanın ictimai həyatında müxtəlif mədəniyyətlərin və dini ənənələrin yanaşı mövcudluğu ölkənin tarixi inkişaf xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Əsrlər boyu müxtəlif xalqların təmas etdiyi coğrafiyada yerləşən Azərbaycan fərqli mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsirinə açıq olmuş, bu təcrübə milli-mənəvi dəyərlərin formalaşmasına təsir göstərmişdir. Müasir dövrdə multikulturalizm və tolerantlıq prinsiplərinin qorunması ölkənin beynəlxalq humanitar təşəbbüslərində də mühüm yer tutur. Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun Bakıda keçirilməsi bu istiqamətdə həyata keçirilən fəaliyyətin diqqətəlayiq nümunəsidir.
Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda etdiyi çıxış Azərbaycanın mədəniyyətlərarası münasibətlərə verdiyi əhəmiyyəti bir daha nümayiş etdirmişdir. Dövlət başçısının Forumun səmərəli və əhatəli beynəlxalq platformaya çevrilməsi barədə fikirləri Azərbaycanın müxtəlif ölkələri, mədəniyyətləri və dini icmaları bir araya gətirən təşəbbüslərə verdiyi dəstəyi ifadə edir.
Multikulturalizm fərqli mədəniyyətlərin yalnız eyni ərazidə mövcud olması deyil. Bu anlayış müxtəlif qrupların hüquqlarına hörmət göstərilməsini, onların ictimai həyatda iştirakını və qarşılıqlı anlaşma mühitinin qorunmasını nəzərdə tutur. Belə cəmiyyətlərdə insanların fərqli etnik və dini mənsubiyyəti onların ümumi hüquqlarının məhdudlaşdırılması üçün əsas olmamalıdır. Qanunun aliliyi, bərabər imkanlar və qarşılıqlı hörmət multikultural mühitin davamlılığını təmin edən başlıca amillərdir.
Azərbaycanın tarixi təcrübəsində dini və mədəni müxtəliflik mühüm yer tutur. Ölkəmizdə məscidlər, kilsələr, sinaqoqlar və müxtəlif mədəniyyətlərə aid tarixi abidələr xalqımızın çoxşaxəli irsini əks etdirir. Bu irsin qorunması müxtəlif dini icmaların tarixi yaddaşına hörmətin ifadəsi olmaqla yanaşı, ölkənin mədəni zənginliyinin nümayişinə də xidmət edir. Tarixi abidələrin mühafizəsi, bərpası və gələcək nəsillərə ötürülməsi dövlətin və cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir.
Azərbaycanın multikulturalizm yanaşmasının əsas xüsusiyyətlərindən biri milli kimliklə mədəni müxtəliflik arasında tarazlığın qorunmasıdır. Milli birlik insanların fərqliliklərinin aradan qaldırılması demək deyil. Əksinə, fərqli mədəniyyətlərə hörmət göstərilməsi və bütün vətəndaşların ümumi dövlətçilik ideyası ətrafında birləşməsi ictimai həmrəyliyi gücləndirə bilər. Azərbaycançılıq ideyası bu baxımdan birləşdirici məfkurə kimi çıxış edir. Bu yanaşma vətəndaşların mənşəyindən və dini inancından asılı olmayaraq, ümumi vətənə mənsubluğunu və dövlət qarşısında bərabərliyini ön plana çıxarır.
Multikultural dəyərlərin qorunması yalnız dövlət siyasəti ilə məhdudlaşmır. Ailə, təhsil müəssisələri, media, mədəniyyət ocaqları və vətəndaş cəmiyyəti də bu sahədə mühüm rol oynayır. Uşaqların erkən yaşlardan fərqli mədəniyyətlərə hörmət ruhunda tərbiyə olunması, məktəblərdə tolerantlıq mövzusunda maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsi və gənclərin beynəlxalq layihələrə cəlb edilməsi qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə kömək edir. Bu fəaliyyətlər cəmiyyətin gələcək inkişafında mədəni müxtəlifliyin müsbət imkanlarından yararlanmağa şərait yaradır.
Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi multikulturalizm təcrübəsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması üçün geniş imkanlar yaradır. Forumlarda iştirak edən xarici nümayəndələr ölkənin tarixi, mədəniyyəti və ictimai həyatı ilə tanış olur, müxtəlif sahələr üzrə fikir mübadiləsi aparırlar. Belə təmaslar ölkələr arasında humanitar əlaqələri gücləndirməklə yanaşı, mədəniyyətlərarası münasibətlərə dair yeni təşəbbüslərin formalaşmasına da kömək edir.
Bununla belə, multikulturalizmin davamlı inkişafı üçün yalnız tarixi ənənələrə istinad etmək kifayət deyil. Müasir cəmiyyətlərdə ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması, hüquqların qorunması, bərabər imkanların təmin edilməsi və ictimai dialoqun genişləndirilməsi istiqamətində ardıcıl fəaliyyət vacibdir. İnsanların gündəlik həyatda özlərini təhlükəsiz və bərabərhüquqlu hiss etməsi multikultural dəyərlərin real məzmununu müəyyənləşdirir. Buna görə də tolerantlıq həm mənəvi prinsip, həm də hüquqi və sosial məsuliyyət kimi qəbul edilməlidir.
Mədəniyyətlərarası dialoq regional və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün də əhəmiyyətlidir. Müxtəlif xalqlar arasında etimadın möhkəmlənməsi təhsil, elm, turizm, incəsənət və iqtisadi münasibətlərin inkişafına müsbət təsir göstərir. Ortaq mədəni layihələr, beynəlxalq festivallar və elmi mübadilələr insanların bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yaradır. Bu əlaqələr siyasi münasibətlərdəki çətinliklərin müzakirə edilməsi və humanitar əməkdaşlığın davam etdirilməsi üçün də əlverişli şərait formalaşdıra bilər.
Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın bu sahədəki təşəbbüslərini beynəlxalq miqyasda təqdim edən mühüm platformadır. Forum müxtəlif ölkələrin nümayəndələrini ortaq problemlərin müzakirəsinə cəlb edir, mədəni müxtəlifliyin qorunması və qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır. Bu platformanın nüfuzunun artması mədəniyyətlərarası dialoqun müasir beynəlxalq münasibətlərdə tutduğu yerin genişləndiyini göstərir.
Azərbaycanın multikulturalizm təcrübəsi fərqliliklərə hörmətlə yanaşmağın, milli birliyi qorumağın və beynəlxalq əməkdaşlığı inkişaf etdirməyin bir-birini tamamlayan məqsədlər olduğunu nümayiş etdirir. Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışı bu istiqamətdə Azərbaycanın mövqeyini bir daha diqqətə çatdırmışdır. Mədəni müxtəlifliyin qorunması, hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi və dialoqun davamlı inkişafı həm ölkəmizin ictimai sabitliyi, həm də beynəlxalq münasibətlərin humanitar əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Cəmilə Ramazanova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
