Qubadlı rayonu Azərbaycan Respublikasının cənub-qərbində, Qarabağ yaylasınıncənub-şərqində yerləşərək ölkəmizin təbii-coğrafi baxımdan maraqlı bölgələrindənbirini təşkil edir. Ərazinin coğrafi mövqeyi, relyef xüsusiyyətləri və təbii mühitirayonun təsərrüfat həyatına, yaşayış məntəqələrinin inkişafına və iqtisadiperspektivlərinə təsir göstərən başlıca amillərdəndir. Qubadlının təbiəti müxtəliflandşaft formaları, yaşıllıq sahələri və su ehtiyatları ilə seçilir. Bu xüsusiyyətlərbölgənin yalnız ekoloji baxımdan deyil, həm də kənd təsərrüfatı, məskunlaşma vəiqtisadi fəaliyyət sahələrinin inkişafı baxımından əhəmiyyətini artırır.
Rayonun təbii şəraiti insanların uzun illər ərzində formalaşdırdığı təsərrüfatənənələrinin əsasını təşkil edib. Ərazinin müxtəlif hissələrində torpaq və relyefxüsusiyyətlərinin fərqlənməsi təsərrüfat fəaliyyətinin də müxtəlif istiqamətlərdəinkişafına imkan verib. Yerli əhali təbii ehtiyatlardan istifadə etməklə əkinçilik, heyvandarlıq və digər ənənəvi məşğuliyyətləri inkişaf etdirib. Bu fəaliyyət sahələriailələrin dolanışığında, kənd yaşayış məntəqələrinin sosial həyatında və yerliiqtisadi münasibətlərin formalaşmasında mühüm yer tutub. Təbii şəraitəuyğunlaşma təcrübəsi nəsildən-nəslə ötürülərək rayonun təsərrüfat mədəniyyətininmühüm elementinə çevrilib.
Qubadlının gələcək inkişafı üçün təbii sərvətlərin qorunması və onlardan səmərəliistifadə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Torpaqların münbitliyinin saxlanılması, suehtiyatlarının düzgün idarə edilməsi və meşə sahələrinin mühafizəsi ekolojisabitliyin qorunmasına kömək edir. Təbii resurslardan plansız istifadə torpaqeroziyası, su ehtiyatlarının azalması və bioloji müxtəlifliyin zəifləməsi kimiproblemlərə səbəb ola bilər. Buna görə də rayonun bərpası zamanı ekolojiqiymətləndirmə, ətraf mühitin monitorinqi və davamlı təsərrüfatçılıq prinsipləriəsas götürülməlidir. Təbii sərvətlərin qorunması yalnız bugünkü ehtiyacların təminedilməsi üçün deyil, gələcək nəsillərin də bu imkanlardan yararlanmasıbaxımından vacibdir.
İşğaldan azad olunmuş Qubadlıda yenidənqurma işlərinin aparılması rayonuntəbii-coğrafi üstünlüklərindən daha səmərəli istifadə etmək üçün yeni imkanlaryaradır. İnfrastruktur layihələri həyata keçirilərkən relyefin xüsusiyyətləri, suaxınlarının istiqaməti və torpaq örtüyünün vəziyyəti nəzərə alınmalıdır. Yaşayışməntəqələrinin planlaşdırılması zamanı təhlükəsizlik, əlçatanlıq və ekolojiuyğunluq prinsiplərinin qorunması mühüm şərtdir. Müasir mühəndis həlləri ilətəbii mühitin mühafizəsinin uzlaşdırılması şəhər və kəndlərin davamlı inkişafınıtəmin edə bilər. Bu yanaşma Qubadlının gələcəkdə həm yaşayış, həm də iqtisadifəaliyyət baxımından əlverişli bölgəyə çevrilməsinə xidmət edəcək.
Rayonun iqtisadi potensialının artırılmasında kənd təsərrüfatı ilə yanaşı, emal vəxidmət sahələrinin inkişafı da mühüm rol oynaya bilər. Yerli istehsalıngenişləndirilməsi, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı üçün müəssisələrinyaradılması və məhsulların bazarlara çıxarılması iqtisadi əlaqələri gücləndirər. Kiçik sahibkarlığın dəstəklənməsi əhalinin gəlir imkanlarını artıra, yeni işyerlərinin yaranmasına şərait yarada bilər. Eyni zamanda, müasir texnologiyalarıntətbiqi istehsal proseslərinin səmərəliliyini yüksəldərək resurslardan daha qənaətləistifadə olunmasına imkan verər. İqtisadi layihələrin rayonun təbii şəraitinə uyğunqurulması uzunmüddətli nəticələrin əldə olunması baxımından vacibdir.
Qubadlının gələcək inkişafında insan kapitalının formalaşdırılması da xüsusi yertutur. Rayonun dirçəldilməsi üçün müasir biliklərə malik mütəxəssislərinhazırlanması, gənclərin peşə bacarıqlarının artırılması və yerli əhalinin iqtisaditəşəbbüslərinin dəstəklənməsi lazımdır. Təhsil imkanlarının genişləndirilməsi vəpeşə hazırlığı proqramlarının təşkili yeni iş yerlərinin tələblərinə uyğun kadrlarınyetişdirilməsinə kömək edəcək. İnsanların öz doğma rayonlarında işləməsi vəsosial həyatın inkişafında iştirak etməsi məskunlaşmanın davamlılığına müsbəttəsir göstərir. Bu səbəbdən Qubadlının bərpası yalnız tikinti və infrastrukturlayihələri ilə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda sosial inkişafı və insanpotensialının gücləndirilməsini əhatə etməlidir.
Rayonun təbii xüsusiyyətləri onun turizm və istirahət imkanlarının araşdırılmasıüçün də zəmin yarada bilər. Bunun üçün ərazinin landşaftı, ekoloji vəziyyəti vəinfrastruktur imkanları elmi əsaslarla qiymətləndirilməlidir. Ətraf mühitə zərərvurmayan turizm layihələri yaradılarsa, bu sahə yerli iqtisadiyyatınşaxələndirilməsinə və xidmət sektorunun inkişafına töhfə verə bilər. Bununla belə, turizm fəaliyyətinin təşkili zamanı təbii ərazilərin qorunması, yerli icmalarınmaraqlarının nəzərə alınması və infrastrukturun uyğun səviyyədə qurulmasıvacibdir. Belə layihələr Qubadlının təbii gözəlliklərinin tanıdılmasına və bölgəniniqtisadi imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edə bilər.
Qubadlı rayonunun coğrafi mövqeyi və təbii ehtiyatları onun gələcək inkişafı üçünmühüm üstünlüklər yaradır. Bu üstünlüklərin reallaşdırılması düşünülmüşplanlaşdırma, ekoloji məsuliyyət və iqtisadi təşəbbüslərin əlaqələndirilməsini tələbedir. Rayonun infrastrukturunun bərpası, kənd təsərrüfatının inkişafı, yeniməşğulluq imkanlarının yaradılması və təbii mühitin qorunması bir-birinitamamlayan istiqamətlərdir. Qubadlının dirçəlişi Azərbaycanın işğaldan azadedilmiş ərazilərində həyata keçirilən quruculuq prosesinin mühüm hissəsidir. Təbiisərvətlərin qorunması və iqtisadi potensialın düzgün qiymətləndirilməsinəticəsində rayonun gələcəkdə daha abad, dayanıqlı və inkişaf etmiş bölgəyəçevrilməsi üçün möhkəm zəmin yarana bilər.
Fatma İsmayılova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
