Altı il əvvəl Azərbaycan xalqının taleyində yeni vətarixi mərhələnin başlanğıcı qoyuldu. 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazibütövlüyünün bərpasına gedən yolun həlledicimərhələsinə çevrildi. Bu gün 27 Sentyabr – Anım Günükimi şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinə ehtiramın, Vətənsevgisinin, milli həmrəyliyin və Zəfərə aparan tarixi yolunrəmzi kimi yaşayır.
27 Sentyabr Azərbaycan tarixinin həm qürur, həm dədərin ehtiram hissi ilə xatırlanan günlərindən biridir. Çünkibu tarix bir tərəfdən Vətən uğrunda canından keçənqəhrəmanların xatirəsini yaşadır, digər tərəfdən isəxalqımızın uzun illər gözlədiyi tarixi ədalətin bərpasınaaparan yolun başlanğıcını ifadə edir. 2020-ci il sentyabrın27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanərazisində yaşayış məntəqələrinə və hərbi mövqelərə atəşaçmasından sonra Azərbaycan Silahlı Qüvvələri əks-hücum əməliyyatına başladı. Azərbaycan Prezidentininhəmin gün imzaladığı hərbi vəziyyət haqqında fərmandada bu hadisələr və Azərbaycan Ordusunun əks-hücuməməliyyatına başlaması qeyd olunur. Beləliklə, 44 gündavam edən Vətən müharibəsi başladı. Bu müharibəAzərbaycan xalqının yalnız hərbi qüdrətini deyil, həm dəmilli birliyini, dövlətə və Orduya inamını, Vətən qarşısındaməsuliyyət hissini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Vətən müharibəsinin hər günü Azərbaycan tarixininayrıca səhifəsinə çevrildi. Müharibənin ilk günündə Füzulirayonunun Qaraxanbəyli, Qərvənd və Horadiz kəndlərinin, Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı və Nüzgarkəndlərinin, eləcə də Murovdağ istiqamətində mühümyüksəkliyin azad edilməsi ilə başlayan Zəfər yürüşüsonrakı günlərdə daha da genişləndi. AzərbaycanPrezidentinin rəsmi xronologiyasında bu yaşayışməntəqələrinin və yüksəkliklərin 27 sentyabrda azadedilməsi göstərilir. Sonrakı günlərdə Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonlarının yaşayış məntəqələri, Suqovuşan, Hadrut və digər ərazilər azad edildi.
Noyabrın 8-də isə Azərbaycan tarixinin ən böyüksəhifələrindən biri yazıldı – Şuşa azad edildi. Şuşanınazad olunması Vətən müharibəsinin gedişində həlledicihadisələrdən biri oldu. Rəsmi məlumatlara əsasən, Şuşanın azad edilməsindən bir gün sonra 70-dən çoxyaşayış məntəqəsi də azad edildi və noyabrın 10-da hərbiəməliyyatların dayandırılması ilə bağlı üçtərəfli Bəyanatimzalandı.
Ağdamın, Kəlbəcərin və Laçının da həmin Bəyanatauyğun olaraq Azərbaycana qaytarılması ilə ərazibütövlüyümüzün bərpası istiqamətində mühüm mərhələtamamlandı.
Lakin bu Zəfəri yalnız xəritədə dəyişən ərazilərləölçmək mümkün deyil.
Hər bir azad edilmiş kəndin, hər bir şəhərin, hər biryüksəkliyin arxasında Azərbaycan əsgərinin fədakarlığı, zabitimizin peşəkarlığı, şəhidimizin müqəddəs qanıdayanır. Məhz buna görə 27 Sentyabr ilk növbədəşəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram günüdür. AzərbaycanPrezidenti 2 dekabr 2020-ci il tarixli sərəncamla hər ilsentyabrın 27-nin Azərbaycan Respublikasında AnımGünü kimi qeyd olunmasını müəyyən edib. Sərəncamdaşəhidlərimizin, əsgər və zabitlərimizin, qazilərimizin Vətəntorpaqlarının azad edilməsində göstərdiyi fədakarlıqxüsusi vurğulanır. Bu qərarın mənəvi mahiyyəti sondərəcə böyükdür. Çünki şəhidlərimizin xatirəsini yaşatmaqyalnız onların adlarını yad etmək deyil. Bu, onlarınuğrunda canlarını fəda etdikləri Vətənin gələcəyinə sahibçıxmaq, milli dəyərləri qorumaq, dövlətçiliyimöhkəmləndirmək və gələcək nəsillərə Zəfərinhəqiqətlərini çatdırmaq deməkdir.
Azərbaycan tarixində şəhidlik anlayışının xüsusimənəvi dəyəri var. Şəhidlər Vətən qarşısında borcunuhəyatının ən ağır məqamında öz canı ilə ödəyənqəhrəmanlardır. Onların həyat yolu, döyüş əzmi və Vətənsevgisi gələcək nəsillər üçün mənəvi örnəkdir. Bu günşəhid ailələrinə göstərilən dövlət qayğısı da Vətənuğrunda verilmiş qurbanların dövlət və xalq tərəfindənunudulmadığının mühüm göstəricilərindən biridir. Şəhidlərin övladlarının təhsili, ailələrinin sosial müdafiəsi, qazilərin diqqət və qayğı ilə əhatə olunması Zəfərin yalnızhərbi nəticələrdən ibarət olmadığını göstərir. Əsl Zəfərhəm də şəhidlərin ailələrinin yanında olmaq, qazilərinhəyatına diqqət göstərmək və onların göstərdiyifədakarlığı cəmiyyətin mənəvi yaddaşında qorumaqdır.
2020-ci ilin ən mühüm reallıqlarından biri Azərbaycancəmiyyətinin nümayiş etdirdiyi birlik və həmrəylik idi. Cəbhədə əsgər döyüşürdüsə, arxa cəbhədə milyonlarlainsan onun yanında idi. Azərbaycan xalqı eyni məqsədətrafında birləşərək Vətən müharibəsinin mənəvi gücünüdaha da artırdı. Bu birlik həm ölkə daxilində, həm dədünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlılarınfəaliyyətində özünü göstərdi. Azərbaycanın müxtəlifbölgələrindən olan insanlar, müxtəlif sosial qruplarınnümayəndələri, gənclər, ziyalılar və diaspor təşkilatlarıVətən müharibəsi dövründə vahid milli mövqe nümayişetdirdilər. Bu baxımdan 27 Sentyabr həm də millihəmrəyliyin tariximizdəki mühüm nümunələrindən birinixatırladır.
2020-ci il Zəfəri Azərbaycanın ərazi bütövlüyününbərpası yolunda həlledici mərhələ oldu. Lakin tarixbununla yekunlaşmadı. 2023-cü il sentyabrın 19-da Qarabağ iqtisadi rayonunda baş verən genişmiqyaslıtəxribatların qarşısının alınması və konstitusiyaquruluşunun bərpası məqsədilə antiterror tədbirlərinəbaşlanıldı. Cəmi 23 saat davam edən tədbirlər nəticəsindəAzərbaycan qarşıya qoyulan vəzifələri yerinə yetirdi və 20 sentyabr 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin tam bərpasıtəmin edildi. Bu fakt Prezidentin Dövlət SuverenliyiGününün təsis edilməsi haqqında sərəncamında da əksinitapır. Beləliklə, 27 Sentyabr 2020-ci ildən başlayan Zəfəryolu 20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycanın bütünərazisində suverenliyinin bərpası ilə yeni mərhələyə keçdi. Bu baxımdan 27 Sentyabrı yalnız bir müharibəninbaşlanğıcı kimi deyil, Azərbaycanın dövlətçilik tarixindəmühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirmək mümkündür.
27 Sentyabr bizə həm də mühüm bir həqiqəti xatırladır: əldə edilən Zəfəri qorumaq onun qazanılması qədərvacibdir. Müasir dünyada təhlükəsizlik mühiti sürətlədəyişir. Bu səbəbdən Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin, hərbi potensialının və milli təhlükəsizliyinin daimgücləndirilməsi dövlət siyasətinin mühümistiqamətlərindən biri kimi qalır. Prezident İlham ƏliyevMilli Məclisin ilk iclasında çıxışında hərbi gücünartırılmasını prioritet vəzifə kimi göstərərək, Azərbaycanıngələcək təhlükəsizliyinin təmin edilməsində güclü Ordununəhəmiyyətini vurğulayıb. Bu yanaşma 27 Sentyabrınmənəvi mahiyyəti ilə də səsləşir. Çünki şəhidlərinxatirəsinə ən böyük ehtiram yalnız onları yad etmək deyil, onların uğrunda can verdiyi müstəqil və güclüAzərbaycanın gələcəyini qorumaqdır.
27 Sentyabrın əsas mesajı da budur: Vətən uğrundacanından keçən qəhrəmanların xatirəsi heç vaxtunudulmur.
Bayram Xudayarov,
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbukqrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü
