Dünyada baş verən geosiyasi dəyişikliklər, yeni münaqişə ocaqlarının yaranması və beynəlxalq münasibətlər sistemində artan gərginlik təhlükəsizlik məsələlərini dövlətlərin gündəliyində əsas prioritetlərdən birinə çevirib. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 12 mart 2026-cı ildə keçirilən XIII Qlobal Bakı Forumunda “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusunda çıxışı zamanı müasir dünyada təhlükəsizlik, sülh və əməkdaşlıq məsələlərinə dair mühüm fikirlər səsləndirmişdir.
Prezident çıxışında vurğulamışdır ki, müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik, sabitlik və müdafiə məsələləri hər bir ölkə üçün bir nömrəli prioritet olmalıdır. Çünki bu amillər olmadan sosial-iqtisadi inkişaf və digər strateji məqsədlərin həyata keçirilməsi mümkün deyil. Son dövrlərdə qlobal miqyasda yaranan gərginliklər, regional münaqişələr və siyasi qarşıdurmalar bir çox dövlətlərin təhlükəsizliyinə ciddi təhdidlər yaradır. Bu səbəbdən ölkələrin təhlükəsizlik məsələlərində birgə səylər göstərməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan üçün regional təhlükəsizlik məsələləri hər zaman əsas prioritetlərdən biri olmuşdur. Uzun illər davam edən Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi dövründə ölkənin əsas məqsədi işğal altında olan ərazilərin azad edilməsi və suverenliyin bərpası idi. Təxminən otuz il davam edən bu proses beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq həyata keçirilmişdir. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsində təsbit olunmuş özünümüdafiə hüququna əsaslanaraq bərpa etmişdir.
2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ Müharibəsi nəticəsində Azərbaycan işğal altında olan ərazilərini azad etmiş və bununla da uzunmüddətli münaqişəyə son qoymuşdur. Bu hadisə müasir beynəlxalq münasibətlər tarixində nadir nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd etmişdir ki, əgər sülh yolu ilə həll imkanları tükənərsə, lakin beynəlxalq hüquq və ədalət bir ölkənin tərəfindədirsə, həmin dövlət öz hüquqlarını müdafiə etmək üçün gücdən istifadə edə bilər.
Münaqişədən sonra regionda sülhün bərqərar edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunan razılaşmalar nəticəsində regionda yeni siyasi reallıq formalaşmışdır. Prezident qeyd etmişdir ki, iki ölkə arasında sülh sazişi paraflanmış və tərəflər artıq yeddi aydır sülh şəraitində yaşayırlar. Sərhəddə sabitlik hökm sürür və silahlı toqquşmalar qeydə alınmır. Bu isə sülhün real nəticələrinin artıq özünü göstərdiyini sübut edir.
Azərbaycan sülh siyasətinə sadiq qalaraq Ermənistanla iqtisadi əməkdaşlıq istiqamətində də müəyyən addımlar atmışdır. Xüsusilə enerji resurslarının ixracı və ticarət əlaqələrinin bərpası regionda iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına xidmət edir. Bu yanaşma Azərbaycanın uzunmüddətli və dayanıqlı sülhün tərəfdarı olduğunu nümayiş etdirir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında vasitəçilik məsələsinə də toxunaraq qeyd etmişdir ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün əldə olunmasında ikitərəfli dialoq mühüm rol oynamışdır. Uzun illər fəaliyyət göstərmiş ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətinin münaqişənin həllinə real töhfə vermədiyi vurğulanmışdır. Buna görə də tərəflər birbaşa danışıqlar formatına üstünlük vermiş və nəticədə sülh prosesində mühüm irəliləyiş əldə olunmuşdur.
Çıxışda enerji təhlükəsizliyi məsələsi də xüsusi vurğulanmışdır. Müasir dövrdə enerji təhlükəsizliyi dövlətlərin milli təhlükəsizliyinin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Azərbaycan neft, qaz, neft-kimya məhsulları və elektrik enerjisi istehsalı və ixracı sahəsində mühüm mövqeyə malikdir. Ölkə hazırda boru kəmərləri vasitəsilə təbii qaz ixrac edən və geniş coğrafiyanı əhatə edən əsas enerji təchizatçılarından biridir. Qısa müddət ərzində Azərbaycandan qaz alan ölkələrin sayı 12-dən 16-ya yüksəlmişdir ki, bu da ölkənin enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfəni göstərir.
Bundan əlavə, Azərbaycan beynəlxalq nəqliyyat və logistika sistemində də mühüm rol oynayır. Ölkə Şərq‑Qərb nəqliyyat dəhlizi və Şimal‑Cənub nəqliyyat dəhlizi üzrə strateji tərəfdaş kimi çıxış edir. Azərbaycanın bu sahədə həyata keçirdiyi infrastruktur layihələri regionlararası ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə və qlobal nəqliyyat şəbəkəsinin inkişafına böyük töhfə verir.
Ermənistanla sülh əldə edildikdən sonra Orta Dəhlizin yeni istiqaməti üzərində işlərin aparılması da regional əməkdaşlıq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat, enerji və kommunikasiya əlaqələrinin qurulmasına imkan verəcək. Eyni zamanda bu marşrut bir çox ölkələr üçün yeni tranzit imkanları yaradaraq iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edəcəkdir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin XIII Qlobal Bakı Forumunda səsləndirdiyi fikirlər müasir dövrdə təhlükəsizlik, sülh, enerji əməkdaşlığı və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı kimi məsələlərin nə qədər vacib olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, güclü siyasi iradə, beynəlxalq hüquqa hörmət və qarşılıqlı əməkdaşlıq regional sabitliyin təmin olunmasında mühüm rol oynayır.
Əlisoy Nərgiz,
Xəzər rayonu, D. Cəbrayılov adına 119 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi
