15 fevral 2026-cı ildə Azərbaycan nümayəndə heyətinin Serbiyaya rəsmi səfəri iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın yeni bir mərhələsinə işarə edir. Bu səfər təkcə siyasi dialoqun intensivliyini yox, həm də iqtisadi əməkdaşlığın artan tempini və humanitar əlaqələrin daha geniş miqyas aldığını göstərir. Azərbaycan və Serbiya münasibətləri qarşılıqlı hörmətə, suverenliyin dəstəklənməsinə və uzunmüddətli tərəfdaşlığa əsaslanır.
Əslində, bu münasibətlərin kökləri uzaqlara gedib çıxır. Keçmiş Yuqoslaviya Azərbaycanın müstəqilliyini daha 1991-ci ilin sonunda tanıyıb. 1997-ci ildən Azərbaycanla Serbiya və Monteneqro arasında diplomatik əlaqələr qurulub. Sonrakı illərdə diplomatik infrastruktur daha da gücləndi: 2011-ci ildə Serbiya Bakıda səfirlik açdı, elə həmin ilin iyununda da Azərbaycan Belqradda səfirliyini fəaliyyətə başladı. Bunlar siyasi əlaqələrin möhkəm institutlara söykənməsinə imkan verdi.
İndi isə Azərbaycan və Serbiya strateji tərəfdaşdır. 2013-cü ildə Bakıda dostluq və strateji tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə imzalanıb. Ardınca, 2018-ci ildə Birgə Fəaliyyət Planı qəbul olunub, 2022-ci ildə isə Belqradda Strateji Tərəfdaşlıq Şurası yaradılıb. Bu sənədlər siyasi dialoqun sistemli qurulmasına, hökumətlərarası koordinasiyanın dərinləşməsinə və birgə iqtisadi layihələrin artmasına yol açıb.
Dövlət başçıları arasında intensiv təmaslar münasibətləri həqiqi mənada irəli aparır. Prezident İlham Əliyev Serbiyaya iki dəfə rəsmi, bir dəfə də işgüzar səfər edib. Sonuncu səfəri 10 dekabr 2023-cü ildə baş tutub. Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiç isə Azərbaycana beş dəfə səfər edib; sonuncu işgüzar səfəri 20 dekabr 2022-ci ildə reallaşıb. Baş nazirlər də münasibətlərin inkişafında rol oynayıb: 2015-ci ilin aprelində Serbiya Baş naziri Bakıda olub.
Xarici işlər nazirləri də bir-birinə mütəmadi səfərlər edirlər. Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov 2023-cü ilin noyabrında Serbiyaya gedib, Serbiyanın xarici işlər naziri İvitsa Daçiç isə həmin ilin martında Bakıda olub.
Parlamentlərarası əlaqələr də aktiv şəkildə inkişaf edir. Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan–Serbiya işçi qrupu var, rəhbəri Məlahət İbrahimqızıdır. Serbiya Parlamentində də dostluq qrupuna Duşan Mariç rəhbərlik edir. Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarova 2023-cü ilin mayında Serbiyaya səfər edib, Serbiya Milli Assambleyasının sədri Vladimir Orliç isə oktyabrda Azərbaycanda olub.
2010–2023-cü illərdə iki ölkə arasında 57 sənəd imzalanıb. Bu sənədlər iqtisadiyyat, investisiya, energetika, nəqliyyat, təhsil və sosial müdafiə kimi sahələri əhatə edir. Hüquqi baza nə qədər geniş olsa, tərəfdaşlıq da bir o qədər möhkəm olur.
İki ölkə arasında Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiya 2011-ci ildən fəaliyyət göstərir. Komissiyanın Azərbaycan tərəfdən həmsədri Sahil Babayev, Serbiya tərəfdən isə Nikola Selakoviçdir. Onların sonuncu – yeddinci – iclası 2023-cü ilin aprelində Belqradda keçirilib.
Ticarət göstəriciləri də yüksəlməkdədir. Son beş ildə, yəni 2019–2023-cü illərdə ticarət dövriyyəsinin artımı bunu aydın göstərir. 2019-cu ildə ümumi dövriyyə 8,5 milyon dollar idisə, 2023-cü ildə bu rəqəm 11,3 milyon dollara çatıb. Xüsusilə 2022-ci ildə ixracın artımı diqqətəlayiqdir. Bu dinamika iqtisadi əlaqələrin şaxələndiyini və qarşılıqlı maraqların artdığını göstərir. 2026-cı il fevral səfəri bu strateji tərəfdaşlığı daha da gücləndirmək məqsədi daşıyır. Burada siyasi dialoqun dərinləşdirilməsi, enerji və nəqliyyat sahəsində yeni təşəbbüslərin müzakirəsi, humanitar əməkdaşlığın genişləndirilməsi əsas mövzulardandır.
Azərbaycan–Serbiya münasibətləri beynəlxalq platformalarda da qarşılıqlı dəstək və əməkdaşlıq üzərində qurulub. Hər iki tərəf ərazi bütövlüyü və suverenlik məsələlərində bir-birinin mövqeyinə hörmət edir – bu da siyasi etimadı gücləndirir. Ümumilikdə, Azərbaycan və Serbiya münasibətləri davamlı inkişaf edir və möhkəm hüquqi-institusional əsaslara söykənir. 15 fevral 2026-cı il səfəri bu əlaqələrin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq və parlament diplomatiyasında əldə olunan uğurlar gələcək üçün sağlam zəmin yaradır. Beləliklə, Azərbaycan–Serbiya əlaqələri regionda sabitliyin və tərəqqinin nümunəsinə çevrilir.
Nigar Rzayeva,
Bakı Slayan Universitetinin tələbəsi
