Siyasətdə “dostluq” sözü çox işlənir. Bəzən elə qalır ki, bu söz sadəcə rəsmi nitqlərin bəzəyidir. Amma Azərbaycanla Serbiya arasında münasibətlərə baxanda görürsən ki, burada dostluq ifadəsi tədricən layihəyə çevrilir. Yəni danışıq var, amma onun arxasınca iş gəlir. Bu isə çox şeyi dəyişir.
Azərbaycan Serbiya münasibətləri bir neçə səviyyədə oxunur. Birincisi, siyasi səviyyədir. İki ölkə bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət edir. Bu, çox sadə cümlə kimi görünə bilər, amma beynəlxalq münasibətlərdə elə “sadə” prinsiplər bəzən ən çətin qorunan prinsiplərdir. Çünki böyük güclərin təsiri, regional gərginliklər, iç siyasətin dalğaları… bunların hamısı dövlətləri müxtəlif istiqamətlərə dartır. Belə şəraitdə “mən sənin mövqeyini anlayıram” demək, əslində, məsuliyyət deməkdir.
İkincisi, enerji və iqtisadi əməkdaşlıqdır. Azərbaycan qazının Serbiyaya ixracı artıq münasibətlərin material tərəfini göstərir. Amma məsələ bununla bitmir. Son vaxtlar daha çox “qazdan elektrik enerjisinə keçid” kimi mövzular gündəmdədir. Bu, həm də texnologiya, investisiya və planlama deməkdir. Bir ölkə digər ölkədə enerji layihəsinə sərmayə qoymaq istəyirsə, o deməkdir ki, gələcəyə inanır. Çünki enerji layihələri bir-iki illik hekayə deyil. Orada 10–20 illik hesab var.
Serbiya üçün bu əməkdaşlıq enerji təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycan üçün isə Avropa məkanında etibarlı tərəfdaşlarla işləmək, yeni bazarlar və yeni platformalar deməkdir. Bəzən “kim daha çox qazanır?” sualı verilir. Məncə, daha düzgün sual budur: “hər iki tərəf nəyi daha stabil edir?” Çünki bu cür əməkdaşlıq ən çox stabillik yaradır — enerji təchizatında, investisiya planlarında, hətta siyasi dialoqda.
Üçüncüsü, humanitar və sosial əlaqələrdir. Birbaşa Bakı–Belqrad reyslərinin açılması sırf turizm xəbəri kimi görünə bilər. Amma bunun arxasında daha böyük mənzərə var. Uçuş olanda insanlar daha rahat gedib-gəlir, biznes daha aktiv olur, tələbələr, sənət adamları, idmançılar əlaqə qurur. Bu proseslər zamanla ölkələr arasında “tanışlıq” yaratmağa başlayır. Və tanışlıq olanda, münasibətlər daha çox güvən üzərində dayanır.
Dördüncüsü, regional kontekstdir. Serbiya Balkanların mərkəzi oyunçularından biridir. Azərbaycan isə Cənubi Qafqazda iqtisadi və siyasi çəkisi olan dövlətdir. Bu iki məkan arasında bir körpü qurulması təsadüfi deyil. Hər iki ölkə öz regionunda balans siyasətini bilir. Bəzən sərt mövqelər lazım olur, bəzən də çevik diplomatiya. Bu bacarıq oxşarlığı iki tərəfi yaxınlaşdırır. Çünki bir-birini “başqa cür danışan” tərəf kimi yox, “mənim kimi düşünən” tərəf kimi görürlər.
Bir də liderlər faktorunu unutmaq olmaz. Liderlər arasında qarşılıqlı hörmət və açıq ünsiyyət bəzən prosesləri sürətləndirir. Bu, romantik ifadə kimi səslənə bilər, amma siyasətdə insan amili həmişə var. İki lider bir-birinə güvənəndə, komandalar da daha rahat işləyir, qərarların icrası daha sürətli olur.
Məncə, Azərbaycan Serbiya münasibətləri elə bir mərhələyə gəlib ki, burada əsas məsələ “tanışlıq” deyil, “icra”dır. Hər iki tərəf danışdıqlarını həyata keçirmək istəyir. Bu da münasibətləri möhkəmləndirir. Əgər bu ritm qorunarsa, yaxın illərdə daha çox real layihə görəcəyik — enerji, investisiya, kənd təsərrüfatı, turizm, mədəniyyət, hətta texnologiya sahələrində. Və onda artıq dostluq sözü təkcə cümlə olmayacaq, gündəlik əməkdaşlıq dili olacaq.
Elman Məmmədov,
Ərazi Partiya təşkilatıının sədr müavini, RTTTYM PHŞ-da Texniki Dəstək bölmə müdiri
